ข้อมูลทางพฤกษศาสตร์

 

หลักฐานทางวิทยาศาสตร์

เมล็ด

1.  สารสำคัญในการออกฤทธิ์แก้อาการท้องเสีย

สารที่พบที่เมล็ด คือ tannin (1-6) มีฤทธิ์ฝาดสมาน ใช้แก้อาการท้องเสีย (7)

2.  ฤทธิ์ขับพยาธิ

เมื่อทดสอบกับตัวอ่อนของพยาธิ Meloidogyne inconita พบว่าจะได้ผลภายหลัง 48 ชั่วโมง (8)

3.  หลักฐานความเป็นพิษและการทดสอบความเป็นพิษ

การทดสอบความเป็นพิษ

 เมื่อผสมสารสกัด polysaccharide ในขนาดต่างๆ คือ 4, 8 และ 12% ในอาหารให้หนูตัวผู้และตัวเมียที่ควบคุมการให้อาหาร นาน 2 ปี พบว่าไม่มีการเปลี่ยนแปลงทั้งพฤติกรรมการเคลื่อนไหวของร่างกาย น้ำหนัก  การขับถ่าย  สารเคมีในเลือดและปัสสาวะ (9)  ทดสอบความเป็นพิษของ polysaccharide ในหนูขาวและหนูถีบจักร ไม่พบพิษ (10, 11)  และไม่พบความผิดปกติใดๆในหนูขาวที่กินอาหารผสมด้วย pigments จากเมล็ดที่คั่วแล้ว ขนาด 1.25, 2.5 และ 5% ของอาหาร นาน 90 วัน (คิดเป็นปริมาณที่กินเฉลี่ย 803.2, 1669.2 และ 3278.1 มก./กก./วัน ในเพศผู้ และ 941.0, 1854.2 และ 3885.1 มก./กก./วัน ในเพศเมีย ตามลำดับ) (12)

ผล

1.  สารสำคัญในการออกฤทธิ์เป็นยาถ่าย

เนื้อมะขามมีกรด tataric (13-23) ซึ่งช่วยระบายท้อง (7)

2. ฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย

                สารสกัดด้วยอัลกอฮอล์มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของโรคอุจจาระร่วง ได้แก่  Bacillus subtilis (24, 25), Escherichia coli และ Salmonella typhi (24)  แต่สารสกัดด้วยคลอโรฟอร์ม (24) และสารสกัดด้วยน้ำ (26) ออกฤทธิ์อ่อนในการยับยั้งเชื้อ B. subtilis, E. coli , S. typhi (24)  และ Proteus mirabilis (26)  สารสกัดน้ำต้มความเข้มข้น 5 มก./แผ่น (27) และสารสกัดด้วยอัลกอฮอล์ความเข้มข้น 200 มก./มล. (25) ไม่มีฤทธิ์ยับยั้งแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุโรคอุจจาระร่วง 8 ชนิด (27) และ E. coli , S. typhimurium และ Proteus vulgaris (25)

3.  หลักฐานความเป็นพิษและการทดสอบความเป็นพิษ

                3.1 การทดสอบความเป็นพิษ

                ไก่ที่กินอาหารผสมด้วยเนื้อมะขามสุก 2% และ 10% นาน 4 สัปดาห์ พบว่าน้ำหนักลดลง และ feed conversion ratio ลดลง มีการเปลี่ยนแปลงของไขมันในตับ เซลล์ตับตาย และไตส่วน cortex ตาย  ไก่ที่กินอาหารผสมขนาด 10% จะมีพยาธิสภาพรุนแรงกว่าไก่ที่กินอาหารผสมขนาด 2%  ผลการตรวจทางซีรัมพบว่า กรดยูริก  total cholesterol, alkaline phosphatase (ALP), glutamic oxaloacetic transaminase (GOT) เพิ่มขึ้น ระดับโปรตีนลดลง  ส่วน sorbitol dehydrogenase และบิลิรูบินไม่เปลี่ยนแปลง  ระดับ GOT, ALP กรดยูริก  total cholesterol และโปรตีน จะไม่กลับสู่ระดับปกติในช่วง 2 สัปดาห์หลังจากไม่ได้กินอาหารผสมแล้ว  ไม่พบความผิดปกติทางโลหิตวิทยา (28)

                3.2 พิษต่อตัวอ่อน

เมื่อฉีดสารสกัดจากผลด้วยน้ำ (1:1) เข้าในหนูที่ตั้งครรภ์ในขนาด 100 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม (29)  หรือให้หนูขาวเพศเมียกินสารสกัดด้วยเอทานอล 100% ขนาด 200 มก./กก.  (30)ไม่พบอันตรายต่อตัวอ่อน (29, 30)

3.3 ฤทธิ์ต้านการก่อกลายพันธุ์

สารสกัดด้วยน้ำต้มมีฤทธิ์ต้านการก่อกลายพันธุ์ เมื่อทดสอบใน Salmonella typhimurium ที่ถูกเหนี่ยวนำด้วยสารก่อกลายพันธุ์ 4-nitroquinoline-l-oxide (31)

3.4 ฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์

                                สารสกัดจากผลมะขามความเข้มข้น 0.1 มก./จานเพาะเชื้อ ทำให้เกิดการกลายพันธุ์ของ S. typhimurium TA1535  แต่ไม่มีผลต่อ S. typhimurium TA1537, TA1538 และ TA98 (32) 

 

การใช้มะขามรักษาอาการท้องเสีย

                    ใช้เมล็ดคั่วให้เกรียม กระเทาะเปลือกแช่น้ำเกลือจนนิ่ม รับประทานแก้ท้องเสีย (33)

 

การใช้มะขามรักษาอาการท้องผูก

1.  ใช้เนื้อจากฝักละลายน้ำแล้วผสมเกลือสวนทางทวาร (34)

2.  ใช้เนื้อจากฝักผสมเกลือรับประทาน (33, 35)

3.  ปั้นเนื้อจากฝักผสมเกลือปั้นเป็นลูกกลอนรับประทาน (36)

 

การใช้มะขามรักษาโรคพยาธิไส้เดือน

                    นำเมล็ดที่คั่วและกระเทาะเปลือกออก แล้วมาแช่ในน้ำเกลือจนนิ่มรับประทานประมาณ 20-30 เมล็ด สามารถขับพยาธิตัวกลมได้ (33)

 

เอกสารอ้างอิง

1.        Kumararaj R, Narahari D, Kothandaraman P.  Chemical composition and nutritive value of differently processed tamarind (Tamarindus indica) seed meal in chick rations.  Indian J Poult Sci 1981;16(4):358-63.

2.        Krishna S, Rao PS.  Tamarind seed kernel powder-standard specifications for the commercial product.  Indian Textile J 1949;59:314-5.

3.        Narayanamurti D, Dhamaney CP.  Adhesive mixtures of cashew nut shell oil, tannin, and formaldehyde.  Adhaesion 1965;9(10):398-400.

4.        Narayanmurti D, Rao PR, Ram R.  Adhesives from tamarind seed testa.  J Sci Ind Res (India) 1957;16B:377-8.

5.        Council of Scientific and Industrial Research (India).  Obtaining good tanning material from tamarind seed testa.  Indian Patent 144,202 (C1. C14C3/12), 1978.

6.        Narayanamurti D, George J, Gupta RC, Ratra YS.  Tannin formaldehyde resins: tamarind seed testa tannin.  Paintindia 1964;13(12):16-96.

7.        Reynolds JEF; ed.   Martindale: The extra pharmacopocia.  London: The Pharmaceutical Press, 1989:779pp.

8.        Husain SI, Anwar M.  Effect of some plant extracts on larval hatching of Meloidogyne incognita (Kofoid and White Chitwood).  Acta Bot Indica 1975;2:142-6.

9.        Iida M, Matsunaya Y, Matsuoka N, Abe M, Ohnishi K,Tatsumi H.  Two year feeding toxicity study of tamarind seed polysaccharide in rats.  J Toxicol Sci 1978;3(2):163-92.

10.     Noda T, Morita S, Ohgaki S, Shimizu M, Yamano T, Yamada A.  Acute oral toxicities of natural food additives.  Seikatsu Eisei 1988;32(3):110-5.

11.     Sano M, Miyata E, Tamano S, Hagiwara A, Ito N, Shirai T.  Lack of carcinogenicity of tamarind seed polysaccharide in B6C3F1 mice.  Food Chem Toxicol 1996;34(5):463-7.

12.     Mochizuki M, Katsumata T, Hatayama K, Tamura K, Katsumata T, Hanasaki T, Hasegawa N.  A 90-day oral (dietary) toxicity study of tamarind pigments cocoa brown TRSP(B) in rats.  Nippon Shokuhin Kagaku Gakkaishi 1998;5(2):140-5.

13.     Lewis YS, Neelakantan S, Bhatin DS.  Determination of free and combined tartaric acid in plant products.  Food Sci (Mysore) 1961;10:49-50.

14.     Lewis YS, Neelakantan S.  Nature of tartaric acid in tamarind.  Food Sci (Mysore) 1960;9(12):405.

15.     Hasan K, Salam A, Wahid MA.  A reinvestigation of tamarind fruit.  Pak J Sci 1978;30(1-6):71-3.

16.     Ghosh GP, Pathak AK.  Studies on complex formation of phosphoric acid with fruits, tartaric and citric acids.  Proc Natl Acad Sci Indian Sect A 1981;51(2):209-12.

17.     Ranjan S, Patnaik KK, Laloraya MM.  Enzymic conversion of meso-tartrate to dextro-tartrate in tamarind.  Naturwissenschaften 1961;48:406.

18.     Verhaar LG.  Tartaric acid and other constituents in the fruits of Tamarindus indica.  Chronica Naturae 1948;104(1):8-11.

19.     Herrana JF.  Study of the fruits of some Papilionaceae.  Quimca (Mex) 1946;4:96-7.

20.     Rosentialer L.  Chemical characterization of drugs.  Pharm Acta Helv 1926;1:72-9.

21.     Sudborough JJ, Vridhachalam PN.  Tartaric acid from tamarinds.  J Indian Inst Sci 1920;3:61-80.

22.     Marsden F.  Utilization of tamarind.  J Ind Inst Sci 1923;5:157-62.

23.     Batham HN, Nigam LS.  Tamarind as a source of alcohol and tartaric acid.  Agr Research Inst, Pusa, Bull 1924;153:10.

24.     Alian A, El-Ashwah E, Eid N.  Antimicrobial properties of some Egyptian non-alcoholic beverages with special reference to tamarind.  Egypt J Food Sci 1983;11(1-2):109-14.

25.     Ahmad I, Mehmood Z, Mohammad F.  Screening of some Indian medicinal plants for their antimicrobial properties.  J Ethnopharmacol 1998;62:183-93.

26.     Adamu HM, Abayeh OJ, Agho MO, Abdullahi AL, Uba A, Dukku HU, Wufem BM.  An ethnobotanical survey of Bauchi state herbal plants and their antimicrobial activity.  J Ethnopharmacol 2005;99:1-4.

27.     พงษ์จักร บูรณินทุ  ธวัชชัย ค้าสุคนธ์  มาลิน จุลศิริ.  การต้านเชื้อแบคทีเรียก่อโรคอุจจาระร่วงของสารสกัดน้ำของสมุนไพรที่นำมาปรุงเป็นเครื่องดื่ม.  โครงการพิเศษ คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล, 2534.

28.     Mohamedain KM, Mohamed OSA, ElBadwi SMA, Adam SEI.  Effect of  feeding Tamarindus indica ripe fruit in Brown Hisex chicks.  Phytother Res 1996;10:631-3.

29.      Prakash AO, Gupta RS, Mathur R.  Effect of oral administration of forty-two indigenous plant extracts on early and late pregnancy in albino rats.  Probe 1979;17:315-23.

30.     Runnebaum B, Rabe T, Kiesel L, Prakash AO.  Biological evaluation of some medicinal plant extracts for contraceptive efficacy in females.  In Future aspects in contraception. Part 2. Female contraception.  Boston:MTP Press, Ltd., 1984:115-28.

31.     อมรศรี ชาญปรีชากุล  อริศรา เวชกัลยามิตร  มาลิน จุลศิริ  ปัญญา เต็มเจริญ.  การต้านสารก่อกลายพันธุ์ของสารสกัดน้ำจากพืชสมุนไพรที่สามารถนำมาปรุงเป็นเครื่องดื่ม.  โครงการพิเศษ คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล, 2534.

32.     Sivaswamy SN, Balachandran B, Balanehru S, Sivaramakrishnan VM.  Mutagenic activity of south Indian food items.  Indian J Exp Biol 1991;29(8):730-7.

33.     กองวิจัยทางการแพทย์.  สมุนไพรพื้นบ้าน ตอนที่ 1.  กรุงเทพฯ: กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข, 2526:68.

34.     บวร เอี่ยมสมบูรณ์.  ดงไม้.  กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์รุ่งเรืองธรรม, 2518:256.

35.     ก. กุลฑล.  ยาพื้นบ้าน.  กรุงเทพฯ:ปรีชาการพิมพ์, 2524:49.

36.     พระเทพวิมลโมลี.  ตำรายากลางบ้าน.  กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์มงกุฏราชวิทยาลัย, 2524:42.