|
ชื่อวิทยาศาสตร์ |
Curcuma longa Linn., Curcuma domestica Valeton. |
|
ชื่อวงศ์ |
Zingiberaceae |
|
ชื่ออังกฤษ |
Turmeric |
|
ชื่อท้องถิ่น |
ขมิ้นแกง, ขมิ้นชัน, ขมิ้นหยอก, ขมิ้นหัว, ขี้มิ้น, ตายอ, สะยอ, หมิ้น |
1. ฤทธิ์ต้านการเกิดแผลและสมานแผลในกระเพาะอาหาร
ขมิ้นมีฤทธิ์สมานแผลในกระเพาะอาหาร โดยเร่งการเจริญเติบโตของเนื้อเยื่อที่เป็นแผล ทำให้แผลหายเร็วขึ้น ag-turmerone จากน้ำมันหอมระเหยของขมิ้นเป็นสารออกฤทธิ์ป้องกันและรักษาแผลในกระเพาะอาหาร (1) ขมิ้นสามารถต้านการเกิดแผลในกระเพาะอาหาร โดยกระตุ้นการหลั่ง mucin มาเคลือบกระเพาะอาหาร และสาร curcumin ขนาด 50 มก./กก. ก็ให้ผลเช่นเดียวกัน (2-4) และ ขมิ้นยังยับยั้งการหลั่งน้ำย่อยต่าง ๆ ได้อีกด้วย (4)
นอกจากนี้ยังมีการทดลองทางคลินิก ที่ใช้ขมิ้นในการรักษาผู้ป่วยที่มีอาการปวดท้องด้วยอาการโรคแผลในกระเพาะอาหาร โดยเปรียบเทียบกับการใช้ยาไตรซิลิเกต (trisilicate) ซึ่งเป็นยาลดกรดขององค์การเภสัชกรรม หลังการทดลองได้ผลดังนี้ คือ อาการดีขึ้นมากหลังรักษาด้วยขมิ้นชันครบ 12 สัปดาห์ จำนวน 15 ราย คิดเป็นร้อยละ 60 หายเป็นปกติ 1 ราย คิดเป็นร้อยละ 5.8 อาการดีขึ้นมากหลังรักษาด้วยยาไตรซิลิเกต 5 ราย คิดเป็นร้อยละ 50 และหายเป็นปกติ 4 ราย คิดเป็นร้อยละ 40 (5)
ต่อมาได้มีการทดลองในผู้ป่วย 10 คน เป็นชาย 8 คนและหญิง 2 คน อายุระหว่าง 16-60 ปี เป็นแผลในกระเพาะอาหารและลำไส้ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของแผล 0.5-1.5 ซม. ซึ่งมีอาการปวดท้องและอาการอื่นๆ ที่บ่งถึงภาวะแผลเปื่อยในกระเพาะอาหารและ/หรือลำไส้เล็ก ทำการทดสอบโดยให้รับประทานขมิ้นแคปซูลขนาด 250 มก. ครั้งละ 2 แคปซูล วันละ 4 ครั้ง คือรับประทานก่อนอาหารครึ่งชั่วโมง 3 มื้อ และรับประทานก่อนนอน เป็นระยะเวลา 4 สัปดาห์ การตรวจสอบโดยการส่องกล้อง ทำในสัปดาห์ที่ 0, 4, 8 และ 12 สัปดาห์ หลังจากรักษา มีผู้ป่วยแผลหาย 7 ราย (70%) โดย แผลหายภายใน 4 สัปดาห์ 5 ราย (50%) แผลหายภายใน 8 สัปดาห์ 1 ราย (10%) และแผลหายภายใน 12 สัปดาห์ 1 ราย (10%) (6)
การทดลองทางคลินิก โดยให้ผู้ป่วยโรคกระเพาะชนิด gsatric ulcer (GU) จำนวน 5 ราย และ duodenal ulcer (DU) จำนวน 20 ราย ได้รับยาแคปซูลขมิ้นขนาด 300 มก. ครั้งละ 2 แคปซูล วันละ 5 ครั้ง คือรับประทานก่อนอาหาร 0.5-1 ชั่วโมง 3 มื้อ รับประทานเวลา 16.00 น. และรับประทานก่อนนอน เป็นระยะเวลา 12 สัปดาห์ พบว่าผู้ป่วย 12 ราย (DU 9 ราย และ GU 3 ราย) จาก 25 ราย คิดเป็นร้อยละ 48 แผลหายภายใน 4 สัปดาห์ ผู้ป่วย 18 ราย (DU 13 ราย และ GU 5 ราย) จาก 25 ราย คิดเป็นร้อยละ 72 แผลหายภายใน 8 สัปดาห์ ผู้ป่วย 19 ราย (DU 14 ราย และ GU 5 ราย) จาก 25 ราย คิดเป็นร้อยละ 76 แผลหายภายใน 12 สัปดาห์ และผู้ป่วยที่แผลหายแล้ว จะไม่กลับมาเป็นแผลอีก (7)
น้ำคั้นจากเหง้าสด ผงขมิ้น ส่วนที่สกัดด้วยอัลกอฮอล์ที่ละลายในเฮกเซน และส่วนที่สกัดด้วยอัลกอฮอล์ที่ไม่ละลายในเฮกเซน เมื่อป้อนให้หนูขาวที่ทำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหาร 3 วิธี ได้แก่ การทำให้เครียดด้วยความเย็น ให้กรดเกลือและให้แอสไพริน พบว่ายาเตรียมและส่วนสกัดต่างๆ ยกเว้นส่วนที่สกัดด้วยอัลกอฮอล์ที่ไม่ละลายในเฮกเซน สามารถป้องกันการเกิดแผลในกระเพาะอาหารได้ (6)
การทดสอบโดยป้อนน้ำมันขมิ้นในขนาด 0.075, 0.15 และ 0.3 ก./กก. แก่หนูขาวก่อนถูกกระตุ้นให้เกิดแผลในกระเพาะอาหารด้วย 0.6 N hydrochloric acid และ indomethacin 50มก./กก. เป็นเวลา 30 นาที พบว่าน้ำมันขมิ้นช่วยทำให้ pH ในกระเพาะอาหารเพิ่มขึ้น ลดการทำงานของเปปซินและเพิ่มการหลั่งสารเมือกของกระเพาะอาหาร ซึ่งฤทธิ์ดังกล่าว จะเพิ่มขึ้นตามขนาดของน้ำมันที่ให้ และพบว่าที่ขนาด 0.3 ก./กก. ยังช่วยป้องกันการเกิดแผลในกระเพาะอาหารจาก hydrochloric acid และ indomethacin ได้ 97.4 และ 100% (8)
ขมิ้นสามารถยับยั้งการเกิดแผล และช่วยไม่ให้แผลในกระเพาะอาหารเกิดเพิ่มขึ้น ซึ่งทดลองโดยให้สารสกัดอัลกอฮอล์ของขมิ้นในขนาด 500 มก./กก. กรอกเข้าทางปากแก่หนูขาว พบว่าสามารถป้องกันการเกิดแผลที่มีสาเหตุมาจาก pyloric ligation, ความเครียดโดยใช้ความเย็น, indomethacin, reserpine, cysteamine, 80% เมทานอล, 0.6 M hydrochloride, 0.2 M Sodium hydroxide และ 95% Sodium chloride (9)
การทดสอบป้อนผงขมิ้นขนาด 0.5 ก./กก. แก่หนูขาวเพศผู้ ก่อนชักนำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหารเป็นเวลา 3 วัน ด้วย indomethacin ขนาด 12 มก./กก., ภาวะเครียดจากความเย็น และการจำกัดการเคลื่อนไหว พบว่าผงขมิ้นที่ขนาดดังกล่าว มีฤทธิ์ช่วยป้องกันและเสริมการสมานแผลในกระเพาะอาหาร แต่มีแนวโน้มในการทำให้เกิดแผลรุนแรงมากกว่ากลุ่มควบคุมซึ่งได้รับ indomethacin แต่ไม่ได้รับขมิ้น (10)
เมื่อให้สาร phenyl-1-hydroxy-N-pentane ซึ่งเป็นสารอนุพันธ์ที่สังเคราะห์มาจากสารประกอบในขมิ้น เข้าทางลำไส้เล็กส่วน duodenum ของสุนัข จะมีฤทธิ์เพิ่มการหลั่ง secretin และ bicarbonateจากตับอ่อน โดยการออกฤทธิ์จะเพิ่มขึ้นตามขนาดของสารที่ได้รับ และการทดลองในอาสาสมัคร 6 คน ที่ได้รับ 2% phenyl-1-hydroxy-N-pentane ขนาด 30 มล./30 นาที โดยการฉีดเข้าที่ลำไส้เล็กส่วนบนของ jejunum ก็พบว่าความเข้มข้นของ secretin และbicarbonate ในเลือดเพิ่มขึ้น (11)
2. ฤทธิ์ลดการอักเสบ
มีผลทดลองพบว่าส่วนผงแห้ง น้ำคั้น (9) สารสกัดปิโตรเลียมอีเธอร์ (12-13) สารสกัดแอลกอฮอล์ และสารสกัดน้ำของขมิ้น (13) มีฤทธิ์ลดการอักเสบ และสารสำคัญในการออกฤทธิ์ลดการอักเสบ คือ สาร curcumin และอนุพันธุ์ของสารดังกล่าว (13-21) และเมื่อเปรียบเทียบกับ phenylbutazone พบว่ามีฤทธิ์ใกล้เคียงกันในกรณีของการอักเสบแบบเฉียบพลัน ส่วนกรณีของการอักเสบแบบเรื้อรังจะมีฤทธิ์เพียงครึ่งเดียวเท่านั้น โดยทำการทดลองฉีดสารสกัดขมิ้นขนาด 160 มก./กก. เข้าทางกระเพาะอาหารของหนูขาว พบว่ามีฤทธิ์ยับยั้งการอักเสบคิดเป็น 29.5% และสาร curcumin เป็นสารออกฤทธิ์ นอกจากนี้ สารดังกล่าวยังทำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหารได้น้อยกว่า phenylbutazone (16) การทดสอบฤทธิ์ของ curcumin และอนุพันธุ์ที่สกัดจากขมิ้น พบว่า desoxycurcumin ออกฤทธิ์ต้านการอักเสบได้ดีที่สุด (18) อนุพันธ์ต่างๆ ที่ได้จากการสังเคราะห์ curcumin คือ sodium curcuminate และ tetrahydrocurcumin เมื่อนำมาทดสอบฤทธิ์ต้านการอักเสบ พบว่าออกฤทธิ์ได้ดีกว่า curcumin (17) สาร curcumin จะมีฤทธิ์ลดการอักเสบ เป็นสัดส่วนกับขนาดที่ใช้ จนถึงขนาด 30 มก./กก. เมื่อให้สูงกว่านี้ฤทธิ์จะลดลง (18) ต่อมามีรายงานว่าสาร curcumin สามารถออกฤทธิ์ยับยั้งการสังเคราะห์ luekotrine B4 ซึ่งทำให้เกิดการอักเสบได้ (22)
น้ำมันหอมระเหยในเหง้าขมิ้นมีฤทธิ์ลดการอักเสบ (23-24) โดยมีฤทธิ์ต้าน histaminในระยะแรกของการอักเสบ โดยผ่านกระบวนการยับยั้ง trypsin หรือ hyaluronidase (25) น้ำมันจากใบขมิ้นที่ได้จากการสกัดด้วยไอน้ำ มีฤทธิ์ต้านการอักเสบในหนูขาวที่ถูกชักนำให้อุ้งเท้าบวมด้วย carrageenin และ cotton pellet โดยน้ำมันหอมระเหยขนาด 1.6 มล./กก. มีฤทธิ์ต้านการอักเสบได้เทียบเท่ากับ phenylbutazone ขนาด 100 มก./กก. (26)
น้ำคั้นจากขมิ้นมีฤทธิ์ต้านการอักเสบเมื่อทดสอบกับหนูขาวที่ถูกชักนำให้เกิดการอักเสบที่อุ้งเท้าด้วยสาร carragenan พบว่าน้ำคั้นขมิ้นขนาดต่ำสุดที่สามารถแสดงฤทธิ์ต้านอักเสบได้มีขนาดเทียบเท่าเหง้าขมิ้นสด 0.5 ก./กก. เมื่อให้ทางช่องท้อง และขนาด 20 ก./กก. เมื่อให้ทางปาก ส่วนผงขมิ้นชันขนาดต่ำสุดที่แสดงฤทธิ์เมื่อให้ทางปากคือ 2 ก./กก หรือเทียบเท่าขมิ้นสด 14.8 ก./กก. สารสกัด 95% เอทานอล และส่วนสกัดที่ละลายในเฮกเซน แสดงฤทธิ์ต้านการอักเสบเมื่อให้เข้าทางช่องท้องและทางปาก ขนาดต่ำสุดที่แสดงฤทธิ์ต้านการอักเสบได้มีขนาดเทียบเท่าผงขมิ้นชัน 1.1 และ 0.8 ก./กก. ตามลำดับ เมื่อให้ทางช่องท้อง และ 2.2 และ 3.3 ก./กก. ตามลำดับเมื่อให้ทางปาก (27) สารสกัดน้ำจากขมิ้นมีฤทธิ์ต้านการอักเสบที่เกิดจากการเหนี่ยวนำด้วยเชื้อที่ทำให้เกิดสิว (Propionibacterium acnes) ซึ่งพบว่าสารสกัดจากขมิ้นมีฤทธิ์ยับยั้งการเกิด oxidative burst จากการเหนี่ยวนำด้วยเชื้อได้ 40.3% นอกจากนี้ สารสกัดน้ำจากขมิ้นยังสามารถยับยั้งการสร้าง interleukin-8 และ tumor necrosis factor-a จาก polymorphonuclear leukocytes ของมนุษย์ได้ 29.8 และ 57.6% ตามลำดับ เมื่อใช้สารสกัดในขนาด 50 มคก./มล. ยับยั้งได้ 18.1 และ 43.5% ตามลำดับ เมื่อใช้สารสกัดในขนาด 5 มคก./มล (28)
สารสกัดเมทานอลของขมิ้น มีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ cyclooxygenase-II (COX-II) และ nitric oxide synthase (iNOS) ได้ 74.0 และ 88.4% ตามลำดับ เมื่อทดสอบที่ขนาด 10 มคก./มล. (29)
สาร curcumin จากขมิ้นมีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ด้วยการยับยั้งการออกฤทธิ์ของเอนไซม์ 5-lipoxygenase เมื่อทดสอบกับ neutrophils ของหนูขาว และยังยับยั้งการออกฤทธิ์ของเอนไซม์ 12-lipoxygenase และ cyclooxygenase ในเกล็ดเลือดของมนุษย์ ซึ่งเอนไซม์เหล่านี้จะทำงานเมื่อเกิดการอักเสบ (30) สารสกัดจากเหง้าขมิ้นแห้งแสดงฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ cyclooxygenase และ prostaglandin synthetase ซึ่งพบว่าสารที่ออกฤทธิ์คือ 1,7-bis(4-hydroxy-3-methoxyphenyl)1,6-heptadiene-3,5-dione (curcumin) และ p-hydroxycinnamoylferuloylmethane-1,6-heptadiene-3,5-dione โดยนำสารที่ได้นี้ไปทดสอบกับเลือดม้า เปรียบเทียบกับ flunixin mrglumine ซึ่งเป็นสารในกลุ่ม non-steroidal anti-inflammatory (NSAID) (31) สาร curcumin, monodemethoxycurcumin และ bisdemethoxycurcumin จากขมิ้นในขนาด 125 มคก./มล. มีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ cyclooxygenase-I (COX-I) 32, 38.5 และ 39.2% ตามลำดับ และที่ขนาดเดียวกัน ยังมีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ cyclooxygenase-II (COX-II) 89.7, 82.5 และ 58.9% ตามลำดับ (32) สารสกัดหยาบของขมิ้นซึ่งมีปริมาณของ curcumin (i), demethoxycurcumin (ii) และ bis-demethoxycurcumin (iii) 21.4, 7.2 และ 5.1% โดยน้ำหนัก ตามลำดับ มีค่า IC50 ต่อการสร้าง PGE2 0.13 มคก./มล. น้ำมันจากขมิ้นซึ่งมี (i), (ii) และ (iii) 25.7, 8.7 และ 6.2% โดยน้ำหนัก ตามลำดับ มีค่า IC50 ต่อการสร้าง PGE2 0.48 มคก./มล. curcuminoids ซึ่งมี (i), (ii) และ (iii) 74.2, 14.9 และ 4.5% โดยน้ำหนัก ตามลำดับ มีค่า IC50 ต่อการสร้าง PGE2 2.66 มคก./มล. (33) แต่การใช้สารสกัดขมิ้นซึ่งมีสารต่างๆ และน้ำมันขมิ้น จะให้ฤทธิ์ต้านการอักเสบที่ดีกว่าการใช้เพียงสารใดสารหนึ่ง โดยกลไกการออกฤทธิ์จะเกี่ยวข้องกับการยับยั้งการสร้าง prostaglandin E2 (PGE2)และยับยั้งการออกฤทธิ์ของเอนไซม์ COX-II (34) สาร curcumin จากขมิ้นมีฤทธิ์ยับยั้งการสร้าง macrophage inflammatory protein-2 (MIP-2) ซึ่งจะเป็นประโยชน์ในการรักษาการอักเสบ (35) สาร cinnamyl tiglate จากน้ำมันหอมระเหยของขมิ้นมีฤทธิ์ต้านการอักเสบเมื่อทดสอบกับหนูขาวที่ถูกชักนำให้เกิดการอักเสบด้วย carrageenin พบว่าการป้อนหนูด้วย cinnamyl tiglate ในขนาด 4.4% ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. สามารถลดการอักเสบและฤทธิ์จะมากขึ้นเมื่อป้อนในขนาด 17.6% ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. (36) สารจากขมิ้น 6 ชนิดคือ 1,5,-bis(4-hydroxy-3-methoxyphenyl)-(1E,4E)-1,4pentadien-3-one, 1-(4-hydroxy-3-methoxyphenyl)-5-(4-hydroxyphenyl)-(1E,4E)-1,4-pentadien-3-one, curcumin, demethoxycurcumin, bisdemethoxycurcumin และ 5-methoxycurcumin มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ เมื่อทดสอบกับใบหูของหนูถีบจักรที่ถูกชักนำให้เกิดการอักเสบด้วย 12-O-tetradecanoylphorbol-13-acetate ในขนาด 0.6 ไมโครโมลาร์ โดยที่ bisdemethoxycurcumin มีฤทธิ์ดีที่สุด (37)
JCICM-6 เป็นตำรับยาที่ประกอบด้วยสารสกัดจากพืชหลายชนิดรวมทั้งขมิ้น ซึ่งสกัดด้วยวิธี supercritical CO2 จากการทดลองพบว่าการป้อนหนูขาวด้วย JCICM-6 ขนาด 0.438 1.75 ก./กก. สามารถลดการบวมที่อุ้งเท้าหนูที่ถูกชักนำด้วย carragenan และสารก่อการอักเสบอื่นๆ เช่น histamine, serotonin, bradykinin และ prostaglandin E2 (PGE2) ได้ และลดการบวมที่ใบหูของหนูถีบจักรที่ถูกชักนำด้วย arachidonic acid หรือ 12-O-tetradecanoyl phorbol 13-acetate (TPA) ได้ นอกจากนี้ยังยืดเวลาของปฏิกิริยาตอบสนองต่อการกระตุ้นด้วยความร้อนในหนูขาว และลดจำนวนของ writhing episodes ของหนูถีบจักรที่ถูกชักนำด้วยการฉีด 0.8% w/v acetic acid in 0.9% w/v NaCl ขนาด 0.2 มล. เข้าที่ช่องท้องหนู ซึ่งแสดงให้เห็นว่า JCICM-6 มีฤทธิ์ต้านการอักเสบและบรรเทาปวด (38) ผลิตภัณฑ์ครีมขมิ้นชัน ซึ่งมีสารสำคัญคือ curcumin, desmethoxycurcumin, bisdesmethoxycurcumin และ aromatic turmerone เท่ากับ 0.78, 0.19 0.16 และ 0.87%w/v ตามลำดับ มีฤทธิ์ต้านการอักเสบที่เกิดจาก bradykinin (39) ยาเตรียมจากขมิ้นมีฤทธิ์ต้านการอักเสบเมื่อทำการทดสอบในหนูขาวและหนูถีบจักรที่ถูกชักนำให้เกิดการอักเสบที่อุ้งเท้าด้วย carrageenan จากการทดลองพบว่า ยาเตรียมในรูปแบบ aqueous paste 1%w/w W/O (water in oil) cream และ 1% w/w O/W (water in oil) cream มีความสามารถยับยั้งอาการบวมที่อุ้งเท้าหนูขาวได้ 30.23, 36.84 และ 55.55% ตามลำดับ และยาเตรียมในรูปแบบ O/W cream ที่ความเข้มข้น 1%w/w และ 1.5w/w มีความสามารถยับยั้งอาการบวมที่อุ้งเท้าหนูถีบจักรได้ 65.52 และ 95.52% ตามลำดับ (40)
การศึกษาทางคลินิกแบบ randomized, double-blind, placebo controlled, cross-over study ในผู้ป่วยกระดูกข้ออักเสบเรื้อรังจำนวน 42 คน โดยใช้ยาสมุนไพรที่มีส่วนประกอบของเหง้าขมิ้น 50 มก./แคปซูล 650 มก. พบว่าการได้รับยาสมุนไพรดังกล่าวสามารถลดความเจ็บปวดที่รุนแรงได้ (41)
3. ฤทธิ์ต้านการแพ้
สาร curcumin (42-43) และสารสกัดเอทิลอะซีเตทที่ประกอบด้วย monodemethoxycurcumin, bisdemethoxycurcumin, furulic acid, cafeic acid, p-coumaric acid และ trans-cinnamic acid (43) มีฤทธิ์ต้านการแพ้ ซึ่งกลไกการออกฤทธิ์คือยับยั้งการหลั่งสาร histamine ของร่างกายเมื่อเกิดปฏิกิริยาการแพ้ สารสกัดเบนซีน บิวทานอล น้ำ เฮกเซน และ เอทิลอะซีเตทจากเหง้าขมิ้น เมื่อทดลองในหนูขาวและหนูถีบจักร โดยให้ด้วยวิธีกรอกเข้าทางปากในขนาด 300 มก./กก. มีฤทธิ์ต้านการแพ้ โดยสารสกัดเอทิลอะซีเตทมีฤทธิ์แรงที่สุด แต่กลไกการออกฤทธิ์ไม่ได้เกิดจากการยับยั้งการหลั่งสาร histamine ของร่างกาย (44) และการศึกษาฤทธิ์ต้าน histamine ของน้ำมันหอมระเหย (24) สารสกัดน้ำ เบนซีน บิวทานอล และเอทิลอะซีเตท จากขมิ้น ที่ความเข้มข้น 50 มคก./มล. ในหลอดทดลองพบว่า สารดังกล่าว มีฤทธิ์ยับยั้งการหลั่ง histamine จาก mast cell ของหนูขาว (42)
Curcumin tetrahydrocurcumin (45-46), curcumin-related compounds และสารในกลุ่ม curcuminoids (47) มีฤทธิ์ยับยั้งการหลั่ง histamine ในเซลล์ basophilic leukemia (RBL-2H3) ของหนูขาว และ mast cell ของหนูขาว ที่ถูกชักนำด้วย concanavalin A (con A), calcium ionophore A23187 (45-46) และ phosphatidylserine (47) โดยพบว่า curcumin และ tetrahydrocurcumin มีฤทธิ์แรง ค่าความเข้มข้นที่ยับยั้งได้ 50% (IC50) คือ 65.1 และ 79.8 ไมโครโมลาร์ ตามลำดับ ซึ่งในการทดลองมีการสนับสนุนว่าสารในกลุ่ม curcumin จะมีผลกับกระบวนการ degranulation หลังจาก calcium ion เข้าสู่ mast cell และมีผลยับยั้งการหลั่ง histamine
สารสกัดเอทิลอะซีเตทและบิวทานอลของขมิ้นมีฤทธิ์ขัดขวางการจับกับ H2-histamine receptor ของ dimaprit ซึ่งเป็น H2-histamine receptor agonist การกระตุ้น receptor นี้ จะก่อให้เกิดการสร้าง cyclic AMP (cAMP) ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งของการเกิดแผลในกระเพาะอาหาร เมื่อทำการทดลองในเซลล์ U937 และ HL-60 promyelocytes พบฤทธิ์ขัดขวางการจับกับ H2-histamine receptor สูงสุดในสารสกัดเอทิลอะซีเตท นอกจากนี้ สารสกัดเอทานอลของขมิ้นยังยับยั้งการเข้าจับของ [H3]-tiotidine ที่ membrane receptor ของเซลล์ HL-60 ซึ่ง [H3]-tiotidine เป็นตัวกระตุ้นการสร้าง cAMP เช่นกัน (48)
4. ฤทธิ์ลดการบีบตัวของลำไส้
การทดลองในสุนัขพบว่า สาร curcumin มีฤทธิ์ลดหารบีบตัวของลำไส้สุนัข (49) สาร sodium curcuminate สามารถยับยั้งการบีบตัวของลำไส้หนูขาวในหลอดทดลองที่เหนี่ยวนำด้วย nicotine, acetylcholine, 5-hydroxy-tryptamine, histamine และ barium chloride นอกจากนี้ sodium curcuminate ยังลดจังหวะการบีบรัดตัวของลำไส้ของกระต่าย โดยไปลดระยะห่างของจังหวะการบีบรัดตัวของลำไส้ (18) และขมิ้นมีฤทธิ์ลดการบีบตัวของลำไส้เล็กของหนูขาวได้ (50) ซึ่งกลไกการออกฤทธิ์ จะเกี่ยวข้องกับฤทธิ์ต้าน calcium (calcium antagonism) (51) นอกจากนี้การออกฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อเรียบของขมิ้น ยังออกฤทธิ์ผ่านการต้านฤทธิ์ของ acetylcholine, barium chloride และ serotonin (9) และพบว่าขมิ้นสามารถลดการหดตัวของกล้ามเนื้อเรียบของมดลูก จึงช่วยบรรเทาอาการปวดเกร็ง ของบริเวณดังกล่าว (52) การทดลองทางคลินิกในคนไข้ 440 คน อายุเฉลี่ย 48.5 ปี โดยการให้รับประทานขมิ้นวันละ 162 มก. พบว่า มีฤทธิ์ลดการบีบตัวของลำไส้ และยังช่วยในการขับลมและแก้อาเจียนด้วย (53)
5. ฤทธิ์ลดอาการแน่นจุกเสียด
มีการทดลองในผู้ป่วยโรคท้องอืดท้องเฟ้อในโรงพยาบาล 6 แห่ง จำนวน 160 คน โดยรับประทานครั้งละ 2 แคปซูลวันละ 4 ครั้ง พบว่าได้ผลดีกว่ายาขับลมและผู้ป่วยพอใจ (54) ซึ่งน้ำมันหอมระเหยของขมิ้นเป็นสารออกฤทธิ์ในการขับลม (55)
6. ฤทธิ์ขับน้ำดี
ขมิ้นมีฤทธิ์ขับน้ำดี (56) และมีสารสำคัญในการออกฤทธิ์เช่น curcumin (57-63), p-tolyl-methylcarbinol (64) ซึ่งสามารถเพิ่มการขับและกระตุ้นการสร้างน้ำดี นอกจากนี้ หากนำ p-tolyl-methylcarbinol มาสังเคราะห์ร่วมกับ camphoric acid และ diethanolamine จะได้สาร synthobilin ซึ่งมีฤทธิ์ขับน้ำดีได้เพิ่มขึ้น (65) สาร bisdesmethoxycurcumin และ curcumin เมื่อนำมาทดสอบโดยการฉีดเข้าเส้นเลือดดำของหนูขาวในขนาด 25 มก./กก. พบว่าสามารถเพิ่มการขับน้ำดีได้ 120% และ 80% ตามลำดับ (66) และเมื่อทดสอบกับหนูขาวที่ถูกชักนำให้การขับน้ำดีลดลงด้วยการฉีด cyclosporin ขนาด 30 มก./กก. เข้าเส้นเลือด พบว่า bisdesmethoxycurcumin และ curcumin ช่วยเพิ่มการขับน้ำดีได้ 125% และ 100% ตามลำดับ จากค่าเริ่มต้น (63) สาร sodium curcuminate เมื่อฉีดเข้าหลอดเลือดในขนาด 25 มก./กก. มีฤทธิ์เพิ่มน้ำดีเกือบ 100% โดยไม่มีผลต่อความดันโลหิตและการหายใจ (60) เมื่อฉีดสาร sodium curcuminate เข้าหลอดเลือดดำในขนาด 5, 10, 25 มก./กก. พบว่าเพิ่มปริมาณน้ำดี เพิ่มการขับ bile salt, bilirubin และ cholesterol แต่กรดไขมันไม่เปลี่ยนแปลง (59) นอกจากนี้ cineole ที่พบในน้ำมันหอมระเหยของขมิ้น ยังมีฤทธิ์กระตุ้นการขับน้ำดีด้วย (67) จึงทำให้การย่อยดีขึ้นเป็นผลให้อาการจุกเสียดบรรเทาลง อย่างไรก็ตาม บางรายงานพบว่าการป้อนหนูขาวด้วย curcumin ขนาด 100 มก./กก. ร่วมกับการฉีด cyclosporin ขนาด 10 มก./กก. เข้าทางช่องท้อง เป็นเวลา 2 สัปดาห์ กลับทำให้การขับน้ำดีลดลง (68)
7. ฤทธิ์รักษาอาการท้องเสีย
ตามตำรายาพื้นบ้านของไทย มีการใช้ขมิ้นรักษาอาการท้องเสีย โดยนำผงขมิ้นชันผสมน้ำผึ้งปั้นเป็นยาลูกกลอนรับประทานหลังอาหารและก่อนนอน ครั้งละ 3-5 เม็ด วันละ 3 เวลา (69) และในประเทศอินโดนีเซียก็มีการใช้ขมิ้นในการรักษาอาการอุจจาระร่วงเช่นกัน (70) และขมิ้นชันขนาด 1000 มก./ครั้ง/วัน มีผลทำให้อาการท้องร่วงในลูกสุกรระยะดูดนมแม่หายไป (71)
8. ฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย
ขมิ้นยับยั้งเชื้อแบคทีเรียที่ทำให้เกิดหนอง (72) ยับยั้งการเกิดกรดเนื่องจากเชื้อ Lactobacillus acidophilus และ L. plantarum (73) และยับยั้งการเกิดก๊าซเนื่องจากเชื้อ Escherichia coli (74) สารสำคัญในการออกฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียคือ น้ำมันหอมระเหย (75) และ curcumin (72) มีการทดลองพบว่าสารสกัดอัลกอฮอล์และน้ำมันหอมระเหยของขมิ้นมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย Staphylococci (76) และน้ำมันจากขมิ้นที่สกัดด้วยเฮกเซน มีฤทธิ์ต้านแบคทีเรีย Staphylococcus aureus (77) สาร curcumin มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Staphylococcus spp. และ Streptococcus spp. แต่ไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Proteus spp. และ Klebsiella spp. ในจานเพาะเชื้อ (78) ที่ความเข้มข้น 1 ไมโครโมล มีฤทธิ์ต้าน S. aureus ในจานเพาะเชื้อ (79-80) สารสกัดอัลกอฮอล์และน้ำมันหอมระเหยจากขมิ้นไม่ฤทธิ์ยับยั้งเชื้อ Streptococci และStaphylococcus โดยเหนี่ยวนำการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของเชื้อดังกล่าว (80) สารสกัดขมิ้น และน้ำมันหอมระเหยมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของอาการแน่นจุกเสียด และท้องเสีย (72-75, 81-83) สารสกัดเอทานอลจากเหง้าขมิ้นมีฤทธิ์ต้านเชื้อ Staphylococcus albus, E. coli และ Pseudomonas pyocyanea (84) และมีฤทธิ์ต้านเชื้อ Bacillus subtilis และ S. aureus ที่ค่า MIC 16 และ 128 มคก./มล. ตามลำดับ (85)
สารในกลุ่ม monoterpene และ sesquiterpene ในน้ำมันหอมระเหยจากใบ และ sesquiterpene ketone ในน้ำมันหอมระเหยจากเหง้า สามารถยับยั้งเชื้อ E. coli MTCC 433 ได้ที่ความเข้มข้น 15.62 และ 125 มคล./มล. ตามลำดับ (86) สาร sesquiterpene ที่แยกได้จากขมิ้นแสดงฤทธิ์ฆ่าเชื้อ Porphyromonas gingivalis ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคเยื่อหุ้มฟันอักเสบ โดยมีค่า MIC 1.6 มคก./มล. (87) น้ำมันหอมระเหยที่ความเข้มข้น 1 โมลาร์ มีฤทธิ์ต้านเชื้อ E. coli, Salmonella paratyphi, Salmonella typhosa และ S. aureus (75) ที่ความเข้มข้น 31.25 มคล./มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Shigella flexnariและ Shigella sonnei ที่ความเข้มข้น 62.5 มคล./มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Shigella boydii และที่ความเข้มข้น 7.81 มคล./มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อ E. coli และ Shigella dysnteriae (88) เมื่อทดสอบฤทธิ์ดังกล่าวในจานเพาะเชื้อ น้ำมันหอมระเหยของขมิ้นมีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย ที่ค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่สามารถยับยั้งเชื้อ (MIC) เท่ากับ 125 มคก./มล. (89) เมื่อทดสอบฤทธิ์ดังกล่าวในจานเพาะเชื้อ น้ำมันขมิ้นสามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อ S. aureus ที่ค่า MIC 0.25 มก./มล. (90) น้ำมันขมิ้นซึ่งมีส่วนประกอบของ 6-(p-tolyl)-2-methyl-2-heptenol 36.74%มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรียที่ก่อให้เกิดสิว 2 ชนิด คือ S. aureus และ Propionibacterium acnes โดยมีค่า MIC 23.0 และ 27.9 มคก./มล.ตามลำดับ(91) น้ำมันจากเหง้าขมิ้นซึ่งอุดมไปด้วย turmerone มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Bacillus subtilis, Corynebacterium diphtheriae และ S. aureus (92) น้ำมันจากใบขมิ้นมีฤทธิ์ต้านเชื้อ E. coli (NCTC 6571), E. coli, S. aureus (NCTC 10418), S. aureus, Klebsiella aerogenes และ Pseudomonas aeruginosa เมื่อใช้ปริมาณน้ำมันต่อตัวทำละลาย 1:8, 1:16 และ 1:32 โดยความสามารถในการออกฤทธิ์ขึ้นกับขนาดน้ำมันที่ใช้ (93)
สารสกัดน้ำของขมิ้น ที่ความเข้มข้น 0.3 มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อE. coli, Salmonella paratyphi, Salmonella typhi และS. aureus (94) สารสกัดน้ำและสารสกัดเฮกเซนของขมิ้น ที่ความเข้มข้น 200 มก./มล. ไม่มีฤทธิ์ต้าน E. coli, Salmonella typhimurium และ S. aureus (95) สารสกัดน้ำและสารสกัดปิโตรเลียมอีเทอร์ของขมิ้น ที่ความเข้มข้น 250 มก./มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อ E. coli และสารสกัดคลอโรฟอร์มของขมิ้น ที่ความเข้มข้น 250 มก./มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus (96) สารสกัดเอทานอล ที่ความเข้มข้น 2.5 มก./แผ่น มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus (97) แต่ไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อE. coli เมื่อทดสอบด้วยวิธี disc diffusion สารสกัดเอทานอลที่ความเข้มข้น 200 มก./มล. ไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อ E. coli (95) สารสกัด 95% เอทานอลที่ความเข้มข้น 250 มก./มล. เมื่อทดลองในจานเพาะเลี้ยงเชื้อ พบว่ามีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus (96) แต่ที่ความเข้มข้น 10 มก./มล. ไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อดังกล่าว(98) สารสกัดอัลกอฮอล์และน้ำมันหอมระเหยของขมิ้นมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย Staphylococci (99) น้ำมันจากขมิ้นที่สกัดด้วยเฮกเซนมีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus และE. coli (77) สาร curcumin มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus แต่ไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Lactobacillus acidophilus และ Salmonella typhosa ในหลอดอาหารเลี้ยงเชื้อ (100) สาร curcumin ความเข้มข้น 10 ไมโครโมล มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Salmonella typhimurium และ E. coli ในจานเพาะเชื้อ (80) สารสกัดอัลกอฮอล์ของขมิ้นชันสามารถยับยั้งเชื้อ Streptococcus mutans ที่เป็นสาเหตุของโรคฟันผุ เมื่อทดสอบด้วยวิธี agar diffusion พบ inhibition zone ขนาด 6.5 มม. (101-102)
สารสกัด standardized ของขมิ้นซึ่งมี curcumin 72.29%, desmethoxycurcumin 23.50% และ bisdesmethoxycurcumin 3.63% มีฤทธิ์ต้านเชื้อก่อโรคในกุ้ง (Vibrios) ที่ค่า MIC50 ที่ 256 มคก./มล. และค่า MIC90 ที่ 512 มคก./มล. (103) สาร ag-turmerone, b-turmerone, a-turmerone และ ag-curcumyl alc. จากขมิ้นมีฤทธิ์ต้านเชื้อ Pseudomonas aeruginosa (104) สาร curcumin, bisdesmethoxycurcumin และ desmethoxycurcumin มีฤทธิ์ยับยั้ง sortase A ซึ่งเป็น bacterial surface protein anchoring transpeptidase ของเชื้อ S. aureus และ curcumin ยังแสดงฤทธิ์ยับยั้งการเข้าจับกันของเชื้อดังกล่าว กับ fibronectin ด้วย (105)
9. ฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย
เป็นที่ทราบกันแน่ชัดแล้วว่า เชื้อแบคทีเรีย Helicobacter เป็นต้นเหตุสำคัญของการเกิดแผลในกระเพาะอาหาร เนื่องจากHelicobacter ทำให้เยื่อบุกระเพาะอาหารถูกย่อยทำลายโดยกรดและน้ำย่อยได้ง่ายขึ้น สารสกัดเมทานอลจากรากขมิ้นร่วมกับเหง้าขิง (1:1) มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย Helicobacter pyroli ความเข้มข้นของสารต่ำสุดที่ออกฤทธิ์ในการยับยั้งได้ 50% (MIC50) เท่ากับ 50 มคก./มล. (106) สารสกัดเมทานอลจากเหง้าขมิ้นแห้งและสารเคอร์คูมินจากขมิ้น สามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของ H. pyroli 19 สายพันธุ์ รวมทั้งสายพันธุ์ cagA+ 5 สายพันธุ์ ค่า MIC อยู่ระหว่าง 6.25-50 มคก./มล. (107) Foryst-Ludwig และคณะ ศึกษาสารเคอร์คูมินจากขมิ้นความเข้มข้น 40 หรือ 80 ไมโครโมล ไม่มีผลยับยั้ง H. pyroli เมื่อทดสอบโดยการนับจำนวน colony ของเชื้อแบคทีเรียที่ยังมีชีวิตอยู่ ไม่แตกต่างจาก colony ที่ไม่ได้รับสารเคอร์คูมิน (108) การทดลองทางคลินิกในผู้ป่วยโรคกระเพาะที่ตรวจพบเชื้อ H. pyroli เมื่อให้ผู้ป่วยรับประทานขมิ้นชันวันละ 2 ก. แบ่งวันละ 4 ครั้ง เป็นเวลา 4 สัปดาห์ พบว่าขมิ้นไม่มีผลกับเชื้อดังกล่าว (109)
10. ฤทธิ์ต้านเชื้อรา
ขมิ้นสามารถยับยั้งการเจริญเติบโตและฆ่าเชื้อราจำพวก dermatophytes, black mold, white mold และ yeast ได้หลายชนิด (110) สารสกัดอัลกอฮอล์ (111-113) สารสกัดด้วยคลอโรฟอร์ม (113) และผงขมิ้น (114) มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อราที่เป็นสาเหตุโรคผิวหนัง สารสกัดน้ำ (1:1 w/v) จากส่วนใบของขมิ้นมีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อรา Epidermophyton floccosum, Trichophyton mentagrophytes และ Microsporum gypseum ได้ 28.57%, 25.60% และ 35.04% ตามลำดับ (115) สารสกัดคลอโรฟอร์ม และ 95% เอทานอลของขมิ้น สามารถต้านเชื้อรา M. gypseum, T. rubrum และ E. floccosum และสารสกัด 95% เอทานอล ยังสามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อ Cryptococcus neoformans ได้ (116) สารสกัดเมทานอล สารสกัดไดคลอโรมีเทน และสารสกัดเฮกเซนจากขมิ้น มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อรา E. floccosum, M. gypseum, T. mentagrophytes และ T. rubrum เมื่อทดสอบด้วยวิธี paper disc diffusion (117)
น้ำมันหอมระเหยของขมิ้น มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อรา (112-114, 118) โดยเฉพาะเชื้อราที่เป็นสาเหตุของโรคกลากเช่น Microsporum, Trichophyton และ Epidermophyton (112, 75) น้ำมันหอมระเหยความเข้มข้น 1% มีฤทธิ์ต้านเชื้อราทดลองในจานเพาะเชื้อ (119) น้ำมันหอมระเหยจากขมิ้นที่กลั่นใหม่ๆ และน้ำมันหอมระเหยที่มีอายุ 18 เดือน มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Dermatophyte โดยให้ค่า MIC เท่ากับ 7.8 และ 7.2 มก./มล. ตามลำดับ โดยพบว่าน้ำมันหอมระเหยที่ 18 เดือน มีสารในกลุ่ม monoterpene น้อยกว่าน้ำมันหอมระเหยที่กลั่นใหม่ๆ แต่มีสารในกลุ่ม sesquiterpene คงเดิม (120) น้ำมันจากใบ น้ำมันที่ได้จากการสกัดด้วยไอน้ำเป็นเวลา 1 ชั่วโมง น้ำมันที่ได้จากการสกัดด้วยไอน้ำเป็นเวลา 2 ชั่วโมง และน้ำมันที่เกิดจากการผสมน้ำมันที่ได้จากการสกัดใบด้วยไอน้ำ 1 และ 2 ชั่วโมง อัตราส่วน 1:1 มีฤทธิ์ต้านเชื้อรา C. neoformans, T. rubrum, Sporothrix schenckii และ M. gypseum (121) น้ำมันจากเหง้าขมิ้นซึ่งมีส่วนประกอบของ turmerone และ ag-turmerol ที่ความเข้มข้น 1000 ppm มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อรา Colletotrichum falcatum และ Fusarium moniliforme ที่ความเข้มข้น 2000 ppm มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อรา Curvularia pallescens, Aspergillus nigar และ Fusarium oxysporum (84) น้ำมันขมิ้น และสารสกัดในกลุ่ม curcuminoids ที่ทำในรูปแบบ oil in water (O/W) turmeric cream มีค่า MIC ต่อเชื้อ dermatophyte และ yeast 16 + 10 และ >37.76 มก./ก. เมื่อทดสอบด้วยวิธี broth dilution (122) น้ำมันขมิ้นมีฤทธิ์ต้านเชื้อรา T. rubrum และเมื่อทดสอบกับเชื้อรา T. mentagrophytes, M. gypseum พบค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่สามารถยับยั้งเชื้อได้ (MIC) คือ 6.56, 3.28 และ 3.28 มก./มล. ตามลำดับ เมื่อทดสอบด้วยวิธี agar well diffusion และค่า MIC ต่อเชื้อ T. rubrum, T. mentagrophytes, E. floccosum และ M. gypseum คือ 0.82, 0.41, 0.21 และ 0.41 มก./มล. ตามลำดับ เมื่อทดสอบด้วยวิธี agar dilution และสังเกตได้ว่า ในสภาวะที่มีน้ำมันขมิ้น เชื้อ T. rubrum จะมีการสร้าง chlamydoconidia และมีการบวมของเซลล์ (123)
ในขณะที่สาร curcumin จากขมิ้น ที่ความเข้มข้น 10 มก./มล. ไม่มีฤทธิ์ต่อ E. floccosum และ T. rubrum ในหลอดทดลอง และที่ความเข้มข้นมากกว่า 100 มก./มล. ก็ไม่มีฤทธิ์ต่อ M. gyseum ในจานเพาะเชื้อ (124)
นอกจากฤทธิ์ต้านเชื้อราในคนแล้ว น้ำมันหอมระเหยจากใบและเหง้าขมิ้น ยังมีฤทธิ์ต้านเชื้อราที่เป็นสาเหตุของโรคราในข้าว 5 ชนิด คือ Rhizoctonia solani, Trichochonis padwickii, Helminthosporium oryzae, Fusarium moniliforme และ Curvularia lunata โดยน้ำมันจากใบจะมีฤทธิ์ดีกว่าน้ำมันจากเหง้า (125)
11. ฤทธิ์ต้านยีสต์ (Candida.)
มีรายงานว่าผงขมิ้น (114) และน้ำมันหอมระเหย มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อ Candida albicans (75, 114, 118, 126) น้ำมันหอมระเหยจากใบที่ความเข้มข้น 1% มีฤทธิ์ต้านเชื้อ C. albicans MTCC-183 (127) เมื่อทดลองในจานเพาะเชื้อ (119) เมื่อนำน้ำมันหอมระเหย สารสกัดอัลกอฮอล์ และส่วนที่เหลือจากการสกัดอัลกอออล์ออกไป มาทดลองกับเชื้อ C. albicans โดยใช้วิธี disc diffusion เปรียบเทียบกับยา Clotrimazole (Canesten® solution) พบว่าน้ำมันหอมระเหยให้ผลดีที่สุดในการต้านเชื้อดังกล่าว (112) น้ำมันหอมระเหยของขมิ้น มีค่า MIC90 อยู่ในช่วง 1:8 ถึง 1:32 เมื่อทดลองกับเชื้อ C. albicans ATCC 10231 และใช้ยาฆ่าเชื้อรา nystatin เป็นกลุ่มควบคุม (128) น้ำมันจากใบ น้ำมันที่ได้จากการสกัดด้วยไอน้ำเป็นเวลา 1 ชั่วโมง น้ำมันที่ได้จากการสกัดด้วยไอน้ำเป็นเวลา 2 ชั่วโมง และน้ำมันที่เกิดจากการผสมน้ำมันที่ได้จากการสกัดใบด้วยไอน้ำ 1 และ 2 ชั่วโมง อัตราส่วน 1:1 มีฤทธิ์ต้านเชื้อรา C. albicans (121) น้ำมันขมิ้นขนาด dilution 1:160 - 1:120 สามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อ C. albicans ได้ 34 สายพันธุ์ ขนาด dilution 1:160 - 1:10 สามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อ Cryptococcus neoformans ได้ 33 สายพันธุ์ ขนาด dilution 1:160 - 1:40 สามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อ Penicilium marneffei ได้ 39 สายพันธุ์ โดยเชื้อราดังกล่าวเป็นเชื้อราที่ก่อให้เกิดการติดเชื้อฉวยโอกาสในผู้ป่วยเอดส์ (129)
สาร curcumin จากสารสกัดเอทานอล (มี curcumin 0.8%) และเมทานอล (มี curcumin 1.02%) จากเหง้าขมิ้น มีฤทธิ์ต้านเชื้อC. albicans ในหลอดทดลอง (130) สาร labda-8(17), 12-diene-15, 16 dial จากสารสกัด hexane ของใบขมิ้นมีฤทธิ์ต้านเชื้อ C. albicans ที่ความเข้มข้น 1 มคก./มล. และมีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของ Candida kruseii และ Candida parapsilosis ที่ความเข้มข้น 25 มคก./มล. (131)
น้ำสกัดความเข้มข้น 10 มก./มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อC. albicans และ Candida tropicalis เมื่อทดลองในจานเพาะเชื้อ (98) การศึกษาค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่สามารถยับยั้งเชื้อ C. albicans (MIC) ของสารสกัดเอทานอล และสารสกัดน้ำของขมิ้น พบว่ามีค่า MIC เท่ากับ 9.3 และ 75 มก./มล. ตามลำดับ เมื่อทดสอบในจานเพาะเชื้อ (132)
แต่การทดลองที่ใช้สารสกัดน้ำ สารสกัดคลอโรฟอร์ม สารสกัด 95% เอทานอล (133) และส่วนที่ละลายในน้ำของขมิ้น ที่ความเข้มข้น 200 มก./มล. (134) สารสกัดเอทานอล ที่ความเข้มข้น 2.5 มก./แผ่น (97) และสารสกัดน้ำ ที่ความเข้มข้น 0.3 มก./หลุม ไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อ C. albicans (94) และการทดลองที่ใช้ oleoresin จากขมิ้น ที่ความเข้มข้น 500 ppm พบว่าไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Candida lipolytica ทั้งในหลอดทดลองและในจานเพาะเชื้อ (135)
12. ฤทธิ์ต้านปรสิต
มีการทดลองพบว่าสารสกัดด้วยอัลกอฮอล์และน้ำ (1:1) ความเข้มข้น 125 มคก./ซีซี มีผลในการฆ่าเชื้ออะมีบา (Entamoeba histolytica) ซึ่งเชื้อนี้เป็นสาเหตุของโรคบิดมีตัว (136)
13. ฤทธิ์ป้องกันตับอักเสบ
สารสกัดเอทานอลของขมิ้นขนาด 100 มก./กก. สามารถป้องกันตับของหนูขาวที่ถูกทำลายจากการได้รับยาพาราเซตามอลขนาด 600 มก./กก. โดยพบว่าระดับของเอนไซม์ตับ คือ alanin aminotransferase (ALT), aspartate aminotransferase (AST) และ alkaline phosphatase (ALP) ที่เพิ่มขึ้นจากการได้รับยาพาราเซตามอล ลดลง และเนื้อเยื่อตับของหนูมีสภาพปกติ (137) และสารสกัดเอทานอลของขมิ้นขนาด 500 มก./กก. สามารถป้องกันความเป็นพิษต่อตับหนูขาวของ D-galactosamine โดยสารสกัดดังกล่าวสามารถลดระดับของ transaminase ในเลือดได้เท่ากับยา silymarin ซึ่งเป็นยาที่ใช้ในการรักษาโรคที่เกี่ยวกับตับ (138) สาร curcumin จากขมิ้นสามารถป้องกันตับจากการถูกทำลายด้วยเอทานอล เมื่อทดลองในหนูถีบจักร และ slice culture model ซึ่งเอทานอลจะทำให้ตับมีการหลั่ง lactate dehydrogenase (LDH) เพิ่มขึ้น 3.5 เท่า เร่งให้เกิดกระบวนการ lipid peroxidation เพิ่มขึ้น 2 เท่าเมื่อเทียบกับเซลล์ปกติ และยังทำให้การทำหน้าที่และระดับของเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการกำจัดอนุมูลอิสระเช่น superoxide dismutase (SOD), catalase (CAT), และ peroxidase เพิ่มขึ้น ซึ่งพบว่าการให้ curcumin ขนาด 5 ไมโครโมลาร์ ร่วมกับการได้รับเอทานอล จะช่วยให้ LDH และกระบวนการ lipid peroxidation รวมถึงการทำหน้าที่และระดับของเอนไซม์ในตับลดลง (139) สาร curcumin, demethoxycurcumin และ bisdemethoxycurcumin มีฤทธิ์ในการป้องกันเซลล์ตับของมนุษย์ (Hep G2 cell) ที่ถูกชักนำให้เกิดพิษด้วย tacrine โดยมีค่าความเข้มข้นที่ยับยั้งพิษได้ 50% (EC50) ที่ 86.9, 70.7 และ 50.2 ไมโครโมลาร์ ตามลำดับ (140) Tumeric Antioxidant Protein (TAP) จากขมิ้น มีฤทธิ์ในการป้องกันเนื้อเยื่อตับของหนูขาวจากการถูกทำลายด้วย peroxide ที่ถูกชักนำด้วย carbontetrachloride (CCl4) โดยพบว่า TAP สามารถยับยั้งการทำลายตับได้ 40-70% และ TAP ทำให้ SOD, CAT, glutathione peroxidase (GPx), glutathione-S-transferase (GST), glutathione (GSH), total thyrotropin (TSH), protein thiol (PSH), non-protein thiol (NPSH) และ ascobic acid ที่ลดลงเนื่องจาก CCl4 มีระดับเพิ่มขึ้นมาใกล้เคียงกับระดับปกติ TAP ช่วยลดการทำหน้าที่ของ glucose-6-phosphate dehydrogenase (G6PD), LDH, ALT และ AST ได้ 50-80% ซึ่งการเพิ่มดังกล่าวนี้เกิดขึ้นเนื่องจากการชักนำของ CCl4 นอกจากนี้ TAP ยังช่วยรักษาระดับของ glucose-6-phosphatase (G6Pase) และ membrane bound ATPase ที่ลดลงเนื่องจาก CCl4 ด้วย (141) สาร curcumin, p-coumaroylferuloylmethane และ di-p- coumaroylmethane จากขมิ้นในขนาด 0.01-1.0 มก./กก. สามารถป้องกันความเป็นพิษต่อตับหนูถีบจักรที่ชักนำให้เกิดพิษด้วย CCl4 และยังช่วยป้องกันการทำลายเซลล์ตับของหนูขาวที่ได้รับ D-galactosamine ด้วย (142)
14. ฤทธิ์ต้านการกลายพันธุ์
สารสกัดน้ำของขมิ้น สารสกัดน้ำของขมิ้นที่แยกเอาสาร curcumin ออก (143) สาร curcumin (143-145) สารสกัดเมทานอลของขมิ้น (146-147) น้ำมันจากขมิ้นที่แยกเอา olelresin ออก (148) มีฤทธิ์ต้านการกลายพันธุ์ โดยเมื่อนำสารสกัดน้ำของขมิ้น (43%) สารสกัดน้ำของขมิ้นที่แยกเอาสาร curcumin ออก (76%)สาร curcumin (65%) ขนาด 3 มก. แก่หนูถีบจักรเพศเมีย ก่อนฉีด benzo[a]pyrene ขนาด 250 มก./กก. เข้าช่องท้องเป็นเวลา 18 ชม. พบว่าสามารถยับยั้งการสร้าง bone micronuclei และหากให้สารสกัดทั้ง 3 ชนิด ในช่วง 2 สัปดาห์ ก่อน ระหว่าง และหลังจากที่หนูได้รับ benzo[a]pyrene ขนาด 1 มก./ตัว สัปดาห์ละ 2 ครั้ง เป็นเวลา 4 สัปดาห์ พบว่าสามารถยับยั้งการเกิดเนื้องอกในกระเพาะอาหารของหนูได้ (143) น้ำมันขมิ้นที่มีสาร turmerone และ curlone เป็นส่วนประกอบ มีฤทธิ์ต้านการกลายพันธุ์ใน Ames test ที่ชักนำให้เกิดหารกลายพันธุ์ด้วย sodium azide (148)
สาร curcumin (145) และสารสกัดเมทานอลของขมิ้น (146) มีฤทธิ์ต้านการกลายพันธุ์ เมื่อทดสอบกับเชื้อ Salmonella typhimurium TA98 และ TA100 โดยชักนำ TA98 + S9 ให้กลายพันธุ์ด้วย glycine 35 มิลลิโมลาร์ creatinine 70 มิลลิโมลาร์ และ glucose 70 มิลลิโมลาร์ (reflux ร่วมกับสารสกัดขมิ้นเป็นเวลา 2 ชม. ที่อุณหภูมิ 150 องศาเซลเซียส) และใน TA100 + S9 ที่กลายพันธุ์ด้วย lysin 1 โมลาร์ และ glucose 1 โมลาร์ (reflux ร่วมกับสารสกัดขมิ้นเป็นเวลา 150 นาที ที่อุณหภูมิ 100 องศาเซลเซียส) โดยสารก่อกลายพันธุ์ที่นำมาทดสอบนี้เรียกว่า maillard reaction products ซึ่งทราบโดยทั่วกันว่า เป็นสารก่อกลายพันธุ์ และสารก่อมะเร็งที่มีบทบาทสำคัญในโรคที่เกี่ยวกับเบาหวาน และโรคที่เกิดจากการเสื่อมอายุของร่างกาย (145)
นอกจากนี้สารสกัด 70% เมทานอลของขมิ้นขนาด 4 มก./plate ยังยับยั้งการกลายพันธุ์ของเชื้อ Escherichia coli ที่ถูกชักนำในกลายพันธุ์ด้วย tert-butylhydroperoxide ขนาด 100 มคก./plate (147)
15. ฤทธิ์ต้านความเป็นพิษต่อยีน
สารในกลุ่ม phenolic จากขมิ้นที่ความเข้มข้น 25, 50 และ 100 ไมโครโมลาร์ มีฤทธิ์ป้องกันความเสียหายของ DNA ที่ถูกชักนำด้วย hydrogen peroxide (H2O2) เมื่อทำการทดลองกับเซลล์ lymphoblastoid TK6 ของมนุษย์ (149) สาร curcumin จากขมิ้นขนาด 10 มก./กก. สามารถต้านความเป็นพิษต่อยีน เมื่อทำการทดสอบกับเซลล์ในไขกระดูกของหนูถีบจักร ซึ่งเหนี่ยวนำให้เกิดความเป็นพิษด้วย cyclophosphamide (150)
16. ฤทธิ์สมานแผล
ผงขมิ้นที่นำมาผสมกับน้ำแล้วทาลงบนแผลพบว่า ช่วยเร่งให้แผลที่ไม่ติดเชื้อของกระต่ายและหนูขาวหายได้ 23.3 และ 24.2% ตามลำดับ และสามารถเร่งให้แผลติดเชื้อของหนูขาวหายได้ 26.2% (151)
การทดลองทางคลินิค โดยทายาสมุนไพรซึ่งมีขมิ้นเป็นส่วนประกอบที่ผิวหนัง พบว่ามีฤทธิ์ในการสร้างเซลล์ผิวขึ้นใหม่ (152) มีผู้ทดลองใช้สาร curcumin จากขมิ้นในการรักษาแผลหลังผ่าตัด 40 ราย พบว่าให้ผลลดการอักเสบได้เหมือน phenylbutazone (14) การทดลองใช้ขมิ้นหรือยาปฏิชีวนะ ในการรักษาแผลผุพองในผู้ป่วย 60 ราย โดยแบ่งเป็นกลุ่มที่ใช้ขมิ้น และกลุ่มที่ให้ยาปฏิชีวนะ แล้วติดตามดูแผลพุพองหลังการรักษา 21 วัน พบว่าผู้ป่วยทุกรายหายจากโรค และไม่พบภาวะแทรกซ้อนหรือข้อแตกต่างระหว่างการใช้ขมิ้นและยาปฏิชีวนะ (153)
มีการนำสารสกัด 95% เอทานอลของขมิ้น มาพัฒนาตำรับเป็นครีมป้ายปาก แล้วทำการทดลองเพื่อสังเกตฤทธิ์ในการสมานแผล โดยทำการทดลองในอาสาสมัคร 30 คน พบว่าครีมป้ายปากที่มีสารสกัดขมิ้นชัน 1% มีผลทำให้แผลในปากหายภายใน 1 สัปดาห์ (154)
17. ฤทธิ์อื่นๆ
การทดลองในหนูถีบจักรและเซลล์ไตของหนูแฮมสเตอร์พบว่า สาร curcumin จากขมิ้นมีผลกระตุ้นการทำงานของ DF508 CFTR (cystic fibrosis transmembrane conductance regulator) ซึ่งเป็นโปรตีนที่ผิดปกติ และเป็นสาเหตุให้เกิด cystic fibrosis ดังนั้นการที่ curcumin สามารถกระตุ้นโปรตีนดังกล่าว จะเป็นแนวทางในการพัฒนางานวิจัยเพื่อใช้ในการรักษาโรค cystic fibrosis ต่อไป (155)
สารสกัดน้ำจากขมิ้น มีฤทธิ์เป็นยาชาเฉพาะที่ เมื่อทำการทดลองกับ sciatic nerve ของกบ พบว่าที่ความเข้มข้น 6.66%(w/v) มีฤทธิ์ยับยั้ง nerve active potential ได้ประมาณ 90% ภายใน 5 นาทีหลังจากได้รับสารสกัดดังกล่าว (156) ในขณะที่เมื่อให้ในขนาด 7.5, 15 และ 30 มก./มล. จะสามารถยับยั้งการกระตุ้นด้วยไฟฟ้า ได้ภายในเวลา 6.79 + 1.51, 3.57 + 0.48 และ 2.79 + 0.44 นาทีตามลำดับ (157) นอกจากนี้ยังพบว่า b-toluylmethylcarbinol และ phenylethylcarbinol จากขมิ้นมีฤทธิ์เป็นยาชาเฉพาะที่ เมื่อทดสอบในกระต่ายด้วย (158) และในขณะนี้ ยังมีการนำขมิ้นมาใช้ในผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น ยาสีฟันที่มีส่วนประกอบของสารสกัดขมิ้น เพื่อช่วยในการขจัดคราบบุหรี่และมีฤทธิ์ลดการอักเสบ (159) ใช้ขมิ้นเป็นส่วนผสมในยาจีนเพื่อการรักษาและป้องกันเนื้องอกและข้ออักเสบ (160)
18. หลักฐานความเป็นพิษและการทดสอบความเป็นพิษ
18.1 การทดสอบความเป็นพิษ
เมื่อฉีดสารสกัดเอทานอล (95%) ให้แก่หนูถีบจักรทางช่องท้อง พบว่าขนาดที่ให้หนูตายครึ่งหนึ่ง (LD50) คือ 3.98 ก./กก. ส่วนการฉีดสารสกัดจากน้ำและปิโตรเลียมอีเทอร์เข้าทางช่องท้องหนูถีบจักร พบว่า LD50 มีค่า 430 มก./กก. และ 525 มก./กก. ตามลำดับ (13) เมื่อฉีดสารสกัดจากเอทานอลและน้ำ (1:1) ให้แก่หนูถีบจักรทางช่องท้อง พบว่า LD50 มีค่าเท่ากับ 500 มก./กก. (136) เมื่อป้อนสาร curcumin แก่หนูถีบจักร พบค่า LD50 มากกว่า 2 ก./กก. (16) เมื่อกรอกสารสกัด 95% เอทานอลให้หนูถีบจักร ในขนาด 100 มก./กก./วัน พบว่าไม่มีผลต่อน้ำหนักตัว แต่ทำให้น้ำหนักของปอด และหัวใจเปลี่ยนแปลง น้ำหนักของอวัยวะสืบพันธุ์เพิ่มขึ้น จำนวนและการตายของอสุจิเพิ่มขึ้น แต่ไม่ถึงขั้นแสดงความเป็นพิษต่ออสุจิ ระดับของเม็ดเลือดแดงและเม็ดเลือดขาวลดลง (161) เมื่อผสมสารสกัด 95% เอทานอล แก่หนูขาวและลิงในขนาด 300 มก./กก. หนูตะเภาในขนาด 2.5 ก./กก. พบว่าไม่ทำให้เกิดพิษ (162) เมื่อป้อนสารสกัดอัลกอฮอล์และน้ำ (1:1) ให้หนูถีบจักรกินในขนาด 4 มก./กก. พบว่าไม่มีผลต่อการกินอาหาร การเพิ่มของน้ำหนัก หรือระบบประสาทส่วนกลาง (163) ผสม oleoresin จากขมิ้นในอาหารให้แก่หมูในขนาด 60, 296, 1551 มก./กก./วัน เป็นเวลา 102-109 วัน พบว่าทำให้ต่อมธัยรอยด์ใหญ่ขึ้น เกิดการเปลี่ยนแปลงของ epithelial ของกระเพาะปัสสาวะ ไต และ perichalangitis (164) เมื่อผสม oleoresin ลงในอาหารที่ให้หนูขาว ขนาด 0, 1,000, 5,000, 10,000, 25,000 และ 25,000 ppm พบว่าไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญของส่วนประกอบของเลือด แต่จะเกิดการเพิ่มขนาดของเยื่อบุทางเดินอาหารใน cecum และ colon ในหนูที่ได้รับ oleoresin ขนาด 50,000 ppm ผงขมิ้นไม่ก่อให้เกิดพิษเฉียบพลัน เมื่อให้หนูถีบจักรในขนาด 10 ก./กก. ส่วนสารสกัดเอทานอลเมื่อให้หนูถีบจักรโดยการฉีดเข้าทางช่องท้อง ฉีดเข้าใต้ผิวหนัง หรือให้กิน พบค่า LD50 มากกว่า 15 ก./กก.(165) ส่วนการทดสอบพิษกึ่งเรื้อรังโดยให้ผงขมิ้นในขนาด 0.03, 2.5 และ 5 ก./กก./วัน แก่หนูขาว 96 ตัว เป็นเวลา 6 เดือน พบว่าหนูเพศผู้ที่ได้รับผงขมิ้นขนาด 2.5 และ 5 ก./กก./วัน กินอาหารได้น้อยลง และอัตราการเจริญเติบโตน้อยลงเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม (166) การทดสอบพิษเฉียบพลันพบว่าผงขมิ้นขนาด 2 ก./กก. หรือสารสกัดอัลกอฮอร์ของขมิ้นในขนาด 300 มก./กก. ไม่เกิดพิษเฉียบพลันในหนูขาว หนูตะเภา และลิง (162) เมื่อผสมขมิ้นลงในอาหารหนูขาวจนถึง 10% พบว่าไม่มีผลทำให้เคมีเลือดเปลี่ยนแปลง (167-168) การทดสอบความเป็นพิษในหนูขาว พบว่าทั้งขมิ้นและ curcumin ในขนาดที่สูงกว่าที่ใช่ในคน 1.25-125 เท่า ไม่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงในด้านการเจริญเติบโต และระดับสารเคมีในเลือด (167) การทดลองในคนทั้งเพศชายและเพศหญิง จำนวน 15 คนโดยให้รับประทานขมิ้นขนาด วันละ 2.2 ก. เป็นเวลา 4 เดือนพบว่าไม่ทำให้เกิดพิษ (169) Sodium curcuminate ซึ่งเป็นเกลือที่ได้จากผงขมิ้นทำให้เกิดความผิดปกติของโครโมโซมในตั๊กแตน และในแมลง Poecilocera pica (Acrididae) (170) เมื่อให้ sodium curcuminateทางปาก ฉีดเข้าใต้ผิวหนัง หรือฉีดเข้าช่องท้องของหนูขาว ในขนาด 500 มก./กก. ไม่พบความเป็นพิษ แต่พบความเป็นพิษเมื่อฉีด sodium curcuminate ในขนาดเดียวกัน เข้าหลอดเลือดดำของหนูถีบจักร โดยพบว่าสัตว์ทดลองตายทั้งหมด ที่ขนาด 250 มก./กก. สัตว์ทดลองตาย 3 ใน 6 ในขณะที่ขนาด 100 มก./กก. ไม่พบความเป็นพิษ (171)
18.2 ฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์
สารสกัด 95% เอทานอลของขมิ้นขนาด 10 และ 15 มก./จานเพาะเชื้อ มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ต่อ Salmonella typhimurium TA102 (172) และ S. typhimurium TA98 (173) ตามลำดับ สารสกัดขมิ้นด้วยน้ำในขนาด 100 มก./จานเพาะเชื้อ ไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ต่อ Cells-Pig-Kidney-LLC-PK-1 และ Cells-trophoblastic placenta (174) สารสกัดขมิ้นด้วยน้ำ ขนาด 50 มก./มล. ไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ใน S. typhimurium TA1535 (175) สารสกัดขมิ้นด้วยน้ำหรือน้ำร้อน หรือผงขมิ้น ขนาด 0.5 มล./แผ่น ไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ต่อ Bacillus subtilis H-17 (Res+, Res- ) และ H-45 (Res- ) เมื่อทดสอบด้วยวิธี disc diffusion (176) สารสกัดด้วยน้ำร้อนและอัลกอฮอล์ของขมิ้น ขนาด 50 มก. ของน้ำหนักพืชแห้ง/แผ่น ไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ต่อ S. typhimurium TA98 และ TA100 เมื่อทดสอบด้วยวิธี disc diffusion (177)
สารสกัด 95% เอทานอลของขมิ้น ขนาด 250 และ 360 มคก./จานเพาะเชื้อ ไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ต่อ S. typhimurium TA98, TA100 และ TA1535 (178) ขมิ้นขนาด 50 มคก./จานเพาะเชื้อ ไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ต่อ S. typhimurium TA1537 และ TA1538 (179) Resin จากขมิ้น ขนาด 160 มคก./จานเพาะเชื้อ ไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ต่อ S. typhimurium TA98, TA100 และ TA1535 (180) สารสกัด 95% เอทานอลและ curcumin จากขมิ้นไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ใน S. typhimurium TA1530 (97) สารสกัดหยาบของขมิ้นไม่มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ เมื่อทดสอบโดย Ames test โดยใช้ S. typhimurium TA98 และ TA100 (181) แต่มีรายงานที่พบว่า เมื่อผสมขมิ้น 0.5% หรือ curcumin 0.015% ลงในอาหารเพื่อให้หนูถีบจักรกิน พบว่าไม่ทำให้โครงสร้างและจำนวนของโครโมโซมของไขกระดูกเปลี่ยนแปลง และไม่ก่อให้เกิดการกลายพันธุ์ และเมื่อให้หนูขาวกินอาหารผสมขมิ้น 0.5 และ 0.05% ซึ่งทำให้สุก ก็ไม่พบพิษต่อโครโมโซมเช่นกัน (182)
18.3 ความเป็นพิษต่อตัวอ่อน
เมื่อให้หนูขาวเพศเมียกินสารสกัด 95% เอทานอล สารสกัดจากน้ำและสารสกัดจากปิโตรเลียมอีเทอร์ของขมิ้น ขนาด 100 มก./กก. พบความเป็นพิษต่อตัวอ่อน (183) แต่เมื่อป้อนสารสกัด 95% เอทานอล สารสกัดจากน้ำ และสารสกัดจากปิโตรเลียมอีเทอร์ของขมิ้น ขนาด 200 มก./กก. แก่หนูขาวหรือกระต่ายเพศเมีย พบว่าไม่มีก่อให้เกิดความผิดปกติของตัวอ่อน (teratogenic) (184) และเมื่อผสมรากขมิ้นลงไปในอาหารของหนูขาวเพศเมีย ขนาด 0.5% พบว่าไม่มีก่อให้เกิดความผิดปกติของตัวอ่อนเช่นกัน (182)
18.4 ความเป็นพิษต่อตับ
การศึกษาพิษกึ่งเรื้อรังในหนูถีบจักรและหนูขาวเพศเมีย โดยให้ผงขมิ้น (0, 1, และ 5%) และสารสกัด 95% เอทานอลของขมิ้น (0%, 0.05% และ 0.25% ) โดยผสมในอาหารให้หนูกิน 14 และ/หรือ 90 วัน พบว่าการที่หนูถีบจักรและหนูขาว ได้รับผงขมิ้นในขนาด 5% เป็นระยะเวลา 90 วัน ทำให้น้ำหนักตัวและน้ำหนักตับลดลง และมี necrosis เกิดขึ้นที่ตับ หนูถีบจักร และการได้รับผงขมิ้นในขนาด 0.2 หรือ 1% เป็นระยะเวลา 14 วัน พบพิษต่อตับ โดยความเป็นพิษดังกล่าว ในหนูถีบจักรจะเกิดขึ้นมากกว่าในหนูขาว ส่วนสารสกัด 95% เอทานอลของขมิ้นในขนาดที่ให้ ไม่พบความเป็นพิษ (185)
การทดสอบความเป็นพิษเฉียบพลันของผงขมิ้นในหนูขาว พบค่า LD50 > 5000 มก./กก. การทดสอบความเป็นพิษเรื้อรัง โดยการป้อนหนูขาวด้วยผงขมิ้นขนาด 500 และ 1000 มก./กก. เป็นเวลา 28 วัน พบว่า fribrinogen ในเลือดหนูลดลง prothrombin time สั้นลง ระยะเวลาที่ทำให้เกิด patial thromboplastin เพิ่มขึ้น และผงขมิ้นยังทำให้น้ำหนักของตับและไตของหนูขาวเพิ่มขึ้น ระดับของ aspartate aminotransferase (AST), bilirubin, cholesterol, triglycerides, blood urea nitrogen (BUN), creatinin, phosphate (P), calcium (Ca), magnesium (Mg) และ Chloride (Cl) ในเลือดของหนูขาวทั้ง 2 เพศ เพิ่มขึ้น แต่การได้รับผงขมิ้นในขนาด 1000 มก./กก. เป็นเวลา 28 วัน ไม่พบความเป็นพิษที่รุนแรงในหนูขาว (186)
การทดสอบความเป็นพิษของสารในกลุ่ม curcuminoids จากขมิ้นเป็นเวลา 6 เดือน พบว่าหนูขาวในกลุ่มที่ได้รับการป้อนยาแขวนตะกอน curcuminoids ขนาด 50 มก./กก./วัน มีอัตราการเจริญเติบโตสูงกว่ากลุ่มควบคุมที่ได้รับ tragacanth ซึ่งเป็นส่วนประกอบของยาแขวนตะกอน และไม่ทำให้เกิดความเป็นแปลงค่าทางโลหิต ที่มีความสัมพัทธ์กับขนาดที่ใช้ และในหนูขาวกลุ่มที่ได้รับการป้อนยาแขวนตะกอน curcuminoids ขนาด 250 มก./กก./วันพบว่ามีน้ำหนักตัว น้ำหนักสัมพัทธ์ของตับ และระดับ alkaline phosphatase (ALP) สูงกว่ากลุ่มควบคุม แต่ยังอยู่ในช่วงปกติ จากผลการศึกษาทำให้สรุปได้ว่า การที่หนูได้รับ curcuminoids ในขนาดที่ให้ผลทางการรักษาคือ 10 มก./กก./วัน ติดต่อกันเป็นเวลานาน ไม่ก่อให้เกิดความเป็นพิษ และการให้ curcuminoids ขนาดสูงอาจมีผลต่อการทำงานและโครงสร้างของตับ แต่เป็นความเปลี่ยนแปลงที่กลับเป็นปกติใหม่ได้เมื่อหยุดใช้ curcuminoids (187)
การใช้ขมิ้นรักษาแผล, แมลงกัดต่อย
1. ใช้ผงขมิ้นชัน 1 ช้อนโต๊ะ ผสมน้ำมันมะพร้าว หรือน้ำมันหมู 2-3 ช้อนโต๊ะ เคี่ยวด้วยไฟอ่อนๆ คนจนน้ำมันกลายเป็นสีเหลือง ใช้น้ำมันที่ได้ใส่แผล (69)
2. นำขมิ้นชันมาล้างให้สะอาด แล้วตำจนละเอียดคั้นเอาน้ำใส่แผล (69)
3. ผสมขมิ้นชันกับน้ำปูนใสเล็กน้อย และผสมสารส้มหรือดินประสิว พอกบริเวณที่เป็นแผล (69)
ผสมผงขมิ้นกับน้ำ แล้วทาบริเวณที่เป็นกลากเกลื้อน 2 ครั้งต่อวัน (188, 189)
2. Sinha M, Mukherjee BP, Mukherjee B, Sikdar S, Dasgupta SP. Study of the mechanism of action of curcumin: an antiulcer agent. Indian J Pharm 1975;7:98-9.
3. Muderji B, Zaidi SH, Singh GB. Spices&Gastric Function: Part I - Effect of Curcuma longa on the gastric secretion in rabbits. J Sci Ind Res. 1981; 20: 25-8.
4. Rafatullah S, Tariq M, Al-Yahya MA, Mossa JS, Ageel AM. Evaluation of turmeric (Curcuma Longa) for gastric and duodenal antiulcer activity in rats. J Ethnopharmacol 1999; 29: 25-34.
5. อัญชลี อินทนนท์ สมเกียรติ เมธีวีรวงศ์ ประกาย วิบูลย์วิภา พยุงศรี เซียงตระกูล, บรรณาธิการ. รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์เรื่อง การใช้ขมิ้นรักษาอาการปวดท้อง. โครงการสมุนไพรกับการสาธารณสุขมูลฐาน กระทรวงสาธารณสุข (โดยความช่วยเหลือขององค์การยูนิเซฟ). สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข, 2529:7.
6. Prucksunand C, Indrasukhsri B, Leethochawalit M, Nilvises N, Prijavudhi A, Wimolwattanapun S. Effect of the long turmeric (Curcuma longa Linn.) on healing of peptic ulcer: a preliminary report of 10 case study. Thai J Pharmacol 1986;8(3): 139-51.
7. Prucksunand C, Indrasukhsri B, Leethochawalit M, Hungspreugs K. Phase II clinical trial on effect of the long turmeric (Curcuma longa Linn.) on healing of peptic ulcer. Southeast Asian. J Trop Med Public Health 2001;32(1):208-15.
8. นิตยา กิจสุภา. ฤทธิ์ป้องกันการเกิดแผลในกระเพาะอาหารของน้ำมันขมิ้นชัน. รายงานการวิจัย สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ 2002.
9. Permpiphat U, Kieatyingungsulee N, Anulakanapakorn K, Jirajariyavech W, Kittisiripornkul S, Juthaputhi U. Pharmacological study of Curcuma longa. Symposium of the Department of Medicinal Science, Bangkok, Thailand, Dec 3-4, 1990.
10.พัชรีวัลย์ ปั้นเหน่งเพ็ชร, จินตนาภรณ์ วัฒนธร, อรพิน ผาสุริย์วงษ์, วิจิตรา ทัศนียกุล, บุญเกิด คงยิ่งยศ. ฤทธิ์ของผงขมิ้นในการรักษาแผลในกระเพาะอาหารของหนูขาว. ศรีนครินทร์เวชสาร 2000 ;15(4):250-4.
11.Chey WY, Laura M, Lee KY, Watanabe S, Shiratori K, Takeuchi T. Effect of 1-phenylpentanol on release of secretin and exocrine pancreatic secretion in dogs and humans. Gastroenterology 1983;84:1578-84.
12.Arora RB, Basu N, Kapoor V, Jain AP. Anti-inflammatory studies on Curcuma longa (Turmeric). Indian J Med Res 1971; 59(8): 1289-95.
13.Yegnanarayan R, Saraf AP, Balwani JH. Comparison of antiinflammatory activity of various extracts of Curcuma longa (Linn). Indian J Med Res 1976; 64(4): 601-8.
14.Satoskar RR, Shah SSG. Evaluation of antiinflammatory property of curcumin (diferuloyl methane) in patient with postoperative inflammation. International J Clin Pharmacol, Ther Toxicol 1986;24(12): 651-4.
15.Ghatak N, Basu N. Sodium curcuminate as an effective antiinflammatory agent. Indian J Exp Biol 1972; 10: 235-6.
16.Srimal RC, Dhawan BN. Pharmacology of diferuloyl methane (curcumin), a non-steroidal anti-inflammatory analogs in rats. J Pharm Pharmacol 1973; 25(6): 447-52.
17.Mukhopadhyay A, Basu N, Ghatak N, Gujral PK. Antiinflammatory and irritant activities of curcumin analogs in rats. Agents Actions 1982; 12(4): 508-15.
18.Rao TS, Basu N, Siddiqui HH. Anti-inflammatory activity of curcumin analogs. Indian J Med Res 1982; 75: 574-8.
19.Kunchandy E, Rao MNA. Oxygen radical scavenging activity of curcumin. Int J Pharm 1990; 58(3): 237-40.
20.Deodhar SD, Sethi R, Srimal RC. Preliminary study on anti-rheumatic activity of curcumin (diferuloyl methane). Indian J Med Res 1980; 71: 632-4.
21.Anchalee C, Uraiwan P. Anti-inflammatory activity of Curcuma longa Linn. rhizomes. Bull Dept Med Sci 1994; 36(4): 197-209.
22.Ammon HPT, Dhawan BN, Srimal RC, et al. Curcumin: A potent inhibitor of leukotriene B4 formation in rat peritoneal polymorphonuclear neutrophils (PMNL). Planta Med 1992; 58: 226.
23.Gupta SS, Chandra D, Mishra N. Anti-inflammatory and antihyaluronidase activity of volatile oil of Curcuma longa (Haldi). Ind J Physiol Pharma 1972; 16: 264.
24.Chandra D, Gupta SS. Antiinflammatory and antiarthritic activity of volatile oil of Curcuma longa. Indian J Med Res 1972; 60(1): 138-42.
25.Tripathi RM, Gupta SS, Chandra D. Anti-trypsin and antihyaluronidase activity of the volatile oil of Curcuma longa (Haldi). Ind J Pharmacol 1973; 5: 260-1.
26.Iyengar MA,Rao MPR,Rao SG, Kamath MS. Antiinflammatory activity of volatile oil of Curcuma longa leaves. Indain Drugs 1994;31(11):528-31.
27.อัญชลี จูฑะพุทธิ,อุไรวรรณ เพิ่มพิพัฒน์. ฤทธิ์ต้านอักเสบของเหง้าขมิ้นชัน. ว. กรมวิทย. พ. 1994;36(4):197-209.
28.Jain A, Basal E. Inhibition of Propionibacterium acnes-induced mediators of inflammation by indian herbs. Phytomedicine 2003;10:34-8.
29.Hong CH, Hur SK, Oh O-J, Kim SS, Nam KA, Lee SK. Evaluation of natural products on inhibition of inducible cyclooxygenase (COX-2) and nitric oxide synthase (iNOS) in cultured mouse macrophage cells. J Ethnopharmacol 2002;83:153-9.
30.Ammon HPT, Safayhi H, Mack T, Sabieraj J. Mechanism of antiinflammatory actions of curcumine and boswellic acids. Journal Of Ethnopharmacology 1993;38:113-9.
31.Venkateshwarlu V. Cyclo-oxygenase inhibitors from spices. Indian Drugs 1997;34(8):427-32.
32.Ramsewak RS, Dewitt DL, Nair MG. Cytotoxicity, antioxidant and anti-inflammatory activities of curcumins I-III from Curcuma longa. Phytomedicine 2000;7(4):303-8.
33.Funk JL, Oyarzo JN, Frye JB, et al. Turmeric extracts containing curcuminoids prevent experimental rheumatoid arthritis. J Nat Prod 2006;69(3):351-5.
34.Lantz RC, Chen GJ, Solyom AM, Jolad SD, Timmermann BN, et al. The effect of turmeric extracts on inflammatory mediator production. Phytomedicine 2005;12:445-52.
35.Tomita M, Holman BJ, Santoro CP, Santoro TJ. Astrocyte production of the chemokine macrophage inflammatory protein-2 is inhibited by the spice principle curcumin at the level of gene transcription. Journal Of Neuroinflammation 2005;2.
36.Salasia Sio, Rochmadiyanto, Dan Wiwit Setyawati OF. Antiinflammatory effects of cinnamyl tiglate contained in volatile oil of kunyit (Curcuma domestica val.). Majalah Farmasi Indonesia 2002;13(3):162-8.
37.Masuda T, Jitoe A, Isobe J, Nakatani N, Yonemori S. Anti-oxidative and anti-inflammatory curcumin-related phenolics from rhizomes of Curcuma domestica. Phytochemistry 1993;32(6):1557-60.
38.Zhou H, Wong YF, Cai X, et al. Suppressive effects of jcicm-6, the extract of an anti-arthritic herbal formula, on the experimental inflammatory and nociceptive models in rodents. Biol Pharm Bull 2006;29(2):253-60.
39.นพมาศ สุนทรเจริญนนท์. การพัฒนาสูตรตำรับครีมขมิ้นชัน17. การสัมมนาเรื่อง "สมุนไพรไทย: อาหาร ยา สารกำจัดศัตรูพืชและการส่งออก" ณ โรงแรมมิราเคิล แกรนด์ คอนแวนชั่น กรุงเทพฯ, 2 กันยายน 2547;ก-2-ก-3.
40.Potnis VV,Grampurohit ND. Anti-inflammatory activity of the creams containing turmeric and red sandal wood. Indian Drugs 1996;31(3):117-8.
41.Kulkarni RR, Patki PS, Jog VP, Gandage SG, Patwardhan B. Treatment of osteoarthritis with a herbomineral formulation: a double-blind, placebo-controlled, cross-over study. J Ethnopharmacol 1991;33:91-5.
42.Yano S, Terai M, Shimizu R, et al. Antiallergic activity of Curcuma longa (II) Features of inhibitory actions on histamine release from mast cells. Natural Medicines 2000a;54:325-9.
43.Futagami Y, Yano S, Hons S, et al. Antiallergic activity of Curcuma longa (III) Effects of curcuminoids. Wakan Iyakugaku Zasshi 1966;13(4):430-1.
44.Yano S, Terai M, Shimizu R, et al. Antiallergic activity of Curcuma longa (I) Effectiveness of extracts containing curcuminoids. Natural Medicines 2000b;54:318-24.
45.Yano S, Suzuki M, Ioki S, et al. Antiallergic activity of curcumin-related compounds-activity change by its chemical modification and relevance to antioxidative activity. The sixth jsps-nrct joint seminar : recent advances in natural medicine research, bangkok, Thailand, 2-4 dec 2003 ;75-6.
46.Suzuki M,Nakamura T,Iyoki S,et al. Elucidation of anti-allergic activities of curcumin-related compounds with a special reference to their anti-oxidative activities. Biol Pharm Bull 2005;28(8):1438-43.
47.Yano S, Horie S, Tsuchiya S, Watanabe K. Antiallergic activity of Curcuma longa: active principles and mode of action. Wakan Iyakugaku Zasshi 1995;12(4):269-72.
48.Kim DC,Kim SH,Choi BH, et al. Curcuma longa extract protects against gastric ulcers by blocking H2 histamine receptors. Biol Pharm Bull 2005;28(12):2220-4.
49.Rao TS, Basu N, Seth SD, Siddiqui HH. Some aspects of pharmacological profile of sodium curcuminate. Indian J Physiol Pharmacol 1984;28(3):211-5.
50.โสภิต ธรรมอารี จันทิมา ปโชติการ มณฑิรา ตัณฑ์เกยูร จันทนี อิทธิพานิชพงศ์. ฤทธิ์ของยาสมุนไพร 30 ชนิดที่มีสรรพคุณใน การรักษาโรคท้องร่วงและบิดต่อการบีบตัวของลำไส้เล็กหนูตะเภา. จุฬาลงกรณ์เวชสาร 1985;29(1):39-51.
51.อัมพวัน อภิสริยะกุล. การศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของพืชสมุนไพรบางชนิดต่อลำไส้เล็กของหนูขาว. เชียงใหม่เภสัชสาร 1984;3(1):8-16.
52.Goto M, Noguchi T, Watanaba T, Ishikawa I, Komatsu M, Aramaki Y. Studies on uterus contracting ingredients on plants. Takeda Kenksusho Nempo 1957; 16: 21-7.
53.Deitilhoff P, Petrowicz O, Muller B. Antidyspeptic properties of turmeric root extract (TRE). Phytomedicine 2000;7(S2):P71.
54.Thamlikitkul V, Dechatiwongse T, Chantrakul C, et al. Randomized double blind study of Curcuma damestica Val. for dyspepsia. J Med Assoc Thailand 1989; 72(11): 613-20.
55.Ross MSF, Brain KK. An introduction to phytophasrmacy. London: Pithman Medical Publishing Co. Ltd., 1977, p. 158-176.
56.Guttenberg A. Chemische and pharmakologische untersuchungen Uber rhizoma Curcuma magna. Z Ges Exptz Med 1927; 54: 642.
57.Franquelo E. Active constituents of Curcuma (Temoelavac). Munch Med Wochchr 1933; 80: 524-6.
58.Ramaprasad C, Sirsi M. Indian medicinal plants Curcuma longa-Effect of curcumin and the essential oil of C. long on bile secretion. J Sci Ind Resb 1956 15C:262-5.
59.Ramaprasad C, Sirsi M. Curcuma longa and bile secretion; quantitive changes in the bile constituents induced by sodium curcuminate. J Sci Industr Res 1957; 16C: 108-10.
60.Jentzsch K, Gonda T, Holler H. Paper chromatography and pharmacological action of the pigments of Curcuma. Pharm Acta Helv 1959; 34: 195-9.
61.Gorchakova NK, Grinkevich NI, Fogel AN. Curcuma longa L. as a source of bile-expelling drugs. Farmatsiya (Moscow) 1984; 33(3):12-3.
62.Grabe F. The choleretic activity of Curcuma domestica. Arch Exp Pathol Pharmcol 1934; 176:673-82.
63.Deters M, Siegers C, Muhl P, Hansel W. Choleretic effects of curcuminoids on an acute cyclosporin-induced cholestasis in rat. Planta Med 1999; 65(7):610-3.
64.Rumpel W. Zur pharmakologie des divanillal cyclohexanon (DVC). Arch Pharm 1954; 287: 350-2.
65.Kalk H, Weitere experimentelle und klinische Untersuchungen über die gallentreibende Wirkung eines synthetisch gewonnenen Bestandteiles der Kurkuma. Deutsch Med Wochenschr 1942; 68(20):502-6.
66.Siegers CP, Deters M, Strubelt O, Hansel W. Choleretic properties of different curcuminoids in the rat bile-fistula model. Pharm Pharmacol Lett 1997;7(2/3):87-9.
67.Bell GD, Clegg RJ, Cohu MR, et al Terpene therapy for gallstone. Effects of individual terpenes on bile flow, bile composition and hepatic cholesterogenesis in the rat. Brit J Pharmacol 1981; 721: 104-6.
68.Deters M, Klabunde T, Meyer H, Resch K, Kaever V. Effects of curcumin on cyclosporine-induced cholestasis and hypercholesterolemia and on cyclosporine metabolism in the rat. Planta Med 2003;69:337-43.
69.พ. เจริญประกิจ. แบบสัมภาษณ์ผู้ใช้โดยโครงการสมุนไพรเพื่อการพึ่งตนเอง.
70.Santoso SO. Research of phytotherapy in Indonesia. The First Princess Chulabhon Science Congress, International Congress on Natural Products, Bangkok, Thailand, Dec 10-13, 1987;34.
71.ยุทธนา ศิริวัธนนุกูล สุรพล ชลดำรงค์กุล สมเกียรติ ทองรักษ์. ผลของฟ้าทะลายโจร ใบฝรั่ง ขมิ้นชัน ไพล และเปลืออกผลมังคุดต่อการรักษาโรคท้องร่วงในลูกสุกร. การประชุมวิชาการ : สมุนไพรไทยโอกาสและทางเลือกใหม่ของอุตสาหกรรมผลิตสัตว์, ณ โรงแรมมารวยการ์เด้น, กรุงเทพฯ, 24-25 ต.ค.45 2002;115-27.
72.Lutomoski VJ, Keazia B, Debska W. Effect of an alcohol extract and active ingredient from Curcuma longa on bacteria and fungi. Planta Med 1974;26(1):9-19.
73.Shankar TNB, Murthy VS. Effect of turmeric (Curcuma longa) on the growth of some intestinal bacteria in vitro. J Food Sci Technol 1978;15(4):152-3.
74.Bhavanishankar TN, Murthy S. Curcumin-induced alteration in the glucose metabolism of Escherichia coli. J Gen Appl Microbiol 1986;32(4):263-70.
75.Banerjee A, Nigam SS. Antimicrobial efficacy of the essential oil of Curcuma longa. Indian J Med Res 1978;68:864-6a.
76.Ramaprasad C, Sirsi M. Study on Indian medicinal plants: Curcuma longa; in vitro antibacterial activity of curcumin and the essential oil. J Sci Ind Res (India) 1956; 15C:239-41.
77.Negi PS, Jayaprakasha L, Jagan Mohan Rao L, Sakariah KK. Antibacterial activity of tumeric oil: a by product from curcumin manufacture. J Agric Food Chem 1999;47:297-300.
78.Wongseri V, Siripong P. Antibacterial activity of curcuminoid compounds from Curcuma zedoaria Roscoe rhizomes. Thai Cancer J 1995;21(1):17-24.
79.Dahl TA, Mc Gowan WM, Shand MA, et al. Photokilling of bacteria by the natural dye curcumin. Arch Microbiol 1989;151(2):183-5.
80.Bhavani Shankar TN, Murthy VS. Effect of turmeric (Curcuma longa) fractions on the growth of some intestinal and pathogenic bacteria in vitro. Indian J Exp Biol 1979;17:1363-6.
81.Shankar TNB, Murthy VS. Effect of turmeric Curcuma longa fractions on the growth of some intestinal an pathogenic bacteria in vitro. Indian J Exp Biol 1979;17(12):1363-6.
82.Huhtanen CN. Inhibition Of Clostridium botulinum by spice extracts and aliphatic alocohols. J Food Prot 1980;43(3):195-6.
83.Iamthammachard S, Sukchotiratana N. Effects of some medicinal plants in the family Zingiberaceae on the growth of some bacteria. Symposium on Science and Technology of Thailand 13th, Songkhla, Thailand, Oct 20-22, 1987.
84.Chauhan UK, Soni P, Shrivastava R, Mathur KC, Khadikar PV. Antimicrobial activities of the rhizome of Curcuma longa linn. Oxidation Communications 2003;26(2):266-70.
85.Ungphaiboon S,Supavita T,Singchangchai P, Sungkarak S, Rattanasuwan P, Itharat A. Study on antioxidant and antimicrobial activities of turmeric clear liquid soap for wound treatment of hiv patients. Songklanakarin J Sci Technol 2005;27(Suppl 2):569-78.
86.Uechi S, Ishmine Y, Hongo F. Antibacterial activity of essential oil derived from Curcuma sp. (Zingiberaceae) against food-borne pathogenic bacteria and their thermal stability. Ryukyu Daigaku Nogakubu Gakujutsu Hokoku 2000;47:129-36.
87.Kao Corp,Japan. Bactericidal sesquiterpene. Jpn Kokai Tokkyo Koho Jp 09,157,205 [97,157,205] 1997;6pp.
88.Rath Chandi C, Dash SK, Mishra RK, Ramchandraiah OS, Azeemoddin G, Charyulu JK. A note on the characterization of susceptibility of turmeric (Curcuma longa) leaf oil against Shigella species. Indian Drugs 1999;36(20):133-6.
89.Rath Chandi C, Dash SK, Mishra RK, Charyulu JK. Anti E. coli activity of turmeric (Curcuma longa L.) essential oil. Indian Drugs 2001;38(3):106-11.
90.Apisariyakul A, Siri-Sa-Ard P, Kabsri W, Boonchu M, Krirojananan, Pawichai S. A pharmacological study of antibacterial activity of turmeric oil and curcumin isolated from Curcuma longa linn., (zingiberaceae). The 3rd World Congress On Medicinal Plant And Aromatic Plants For Human Welfare, Chiang Mai Thailand, 3-7 Feb 2003;422.
91.สุภาภรณ์ คำแก่นคูณ. การยับยั้งแบคทีเรียก่อสิวโดยผลิตภัณฑ์ธรรมชาติ. บทคัดย่อวิทยานิพนธ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ปี 2538.
92.Garg SC, Jain RK. Antimicrobial activity of the essential oil of Curcuma longa. Indian Perfumer 2003;47(2):199-202.
93.Iyengar MA, Rama Rao MP, Bairy I, Kamath MS. Antimicrobial activity of the essential oil of Curcuma longa leaves. Indian Drugs 1995;32(6):249-50.
94.Srinivasan D, Nathan S, Suresh T. Antimicrobial activity of certain Indian medicinal plants used in folkloric medicine. J Ethnopharmacol 2001;74:217-20.
95.Ahmad I, Mehmood Z, Mohammad F. Screening of some Indian medicinal plants for their antimicrobial properties. J Ethnopharmacol 1998;62(2):183-93.
96.Sankaranarayanan J, Jolly CI. Phytochemical, antibacterial and pharmacological investigations on Momordica charantia Linn., Emblica officinalis Gaertn. and Curcuma longa Linn. Indian J Pharm Sci 1993;55(1):6-13.
97.Alkofahi A, Batshoun R, Owais W, Najib N. Biological activity of some Jordanian medicinal plant extracts. Part II. Fitoterapia 1997;68(2):163-8.
98.Naovi SAH, Khan MSY, Vohora SB. Anti-bacterial, anti-fungal and anthelmintic investigations on Indian medicinal plants. Fitoterapia 1991;62(3):221-8.
99.Von J, Lutomski B, Kedzia WD. Effect of an alcohol extract an active ingredients from Curcuma longa on bacteria and fungi. Planta Med 1974;26:9-19.
100. Dahl TA, Mc Gowan WM, Shand MA, Srinivasan VS. Photokilling of bacteria by the natural dye curcumin. Arch Microbiol 1989;151(2):183-5.
101. จิตติมา มานะกิจ จุฑามาศ วิเวโก. น้ำยาบ้วนปากสมุนไพร. โครงการพิเศษ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล 1998.
102. กนิษฐา พรสวัสดิ์ชัย กัญญา งามโกศล. การพัฒนาตำรับยาสีฟันสมุนไพร. โครงการพิเศษ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล 1998.
103. Rojsitthisak P, Limpanon Y, Thipmongkolsilp N, Kongtong B, Wongtavatchai J. In vitro inhibitory effect of tumeric extract from Curcuma longa linn. On shrimp pathogenic vibrios. Thai J Pharm Sci 2005;29(Suppl):86.
104. Ragasa CY, Laguardia MA, Rideout JA. Antimicrobial sesquiterpenoids and diarylheptanoid from Curcuma domestica. Acgc Chemical Research Communications 2005;18:21-4.
105. Park B-S, Kim J-G, Kim M-R, et al. Curcuma longa l. Constituents inhibit sortase a and S. aureus cell adhesion to fibronectin. J Agric Food Chem 2005;53(23):9005-9.
106. Mahady GB, Pendland SL, Stoia A, Hamill FA. In vitro susceptibility of Helicobacter pyroli to botanicals used traditionally for the treatment of gastrointestinal disorders. Phytomedicine 2000;(suppl II):95.
107. Mahady GB, Pendland SL, Yun G, Lu ZZ. Turmeric (Curcuma longa) and curcumin inhibit the growth of Helicobacter pyroli, a group 1 carcinogen. Anticancer Res 2002;22(6C):4179-81.
108. Foryst-Ludwig A, Neumann M, Schneider-Brachert W, Naumann M. Curcummin blocks NF-KB and the motogenic response in Helicobacter pyroli-infected epithelial calls. Biochemical Biophysical Research Communications 2004;316(4):1065-72.
109. อุดม ชคินทร, จรินทร์ โรจน์บวรวิทยา. การศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิผลและผลข้างเคียงของแคปซูลขมิ้นชัน กับ Climetedine ในการรักษาผู้ป่วยโรคกระเพราะอาหารอักเสบ แผลในกระเพาะอาหารและแผลในลำไส้ส่วนต้น. การสัมมนาเรื่อง "สมุนไพรไทย: อาหาร ยา สารกำจัดศัตรูพืชและการส่งออก" ณ โรงแรมมิราเคิล แกรนด์ คอนแวนชั่น กรุงเทพฯ, 2 กันยายน 2547.
110. พิบูลย์ เลาหทัย, ชัยสิทธิ์ รัตนสังวาลย์. ค้นคว้าหาสมุนไพรต้านเชื้อราที่พบได้ในประเทศไทย. สารศิริราช 1976;28(9):1577.
111. Venkitraman S. Antifungal activity of certain rhizomes Curcuma longa, C. mada, etc. Ind J Physiol Pharmac 1978;22(2):237.
112. Damrihanunt K, Poonsupaya M, Pithyanukul P, Wuthiudomlert M, Krisanabhun W. Curcuma cream. Special Project for the Degree of B. Sc. (Pharm.), Faculty of Pharmacy, Mahidol Univ, 1990.
113. Misra SK, Sahu KC. Screening of some indigenous plants for antifungal activity againt dermatophytes. Ind J Pharmacol 1977;9(4):269-72.
114. Sawada T, Yamahara J, Shimazu S, Ohta T. Evaluation of crude drugs by bioassay. III. Comparison with local variation of contents and the fungistatic action of essential oil from the roots of Curcuma longa. Shoyakugaku Zasshi 1971;25 (1):11-6.
115. Mishra DN, Dixit V, Mishra AK. Mycotoxic evaluation of some higher plants against ringworm causing fungi. Indian Drugs 1991;28(7):300-3.
116. เจริญ อัจฉราฤทธิ์. การศึกษาฤทธิ์ต้านเชื้อราของสารสกัด จากสมุนไพรไทย. Special project for the degree of BSC(pharm) Mahidol U 1983.
117. ดำรง พงศ์พุทธชาติ. ผลยับยั้งของพืชสมุนไพรบางชนิดต่อเชื้อราที่ทำให้เกิดโรคผิวหนัง. รวมบทคัดย่องานวิจัยการแพทย์แผนไทยและทิศทางการวิจัยในอนาคต สถาบันการแพทย์แผนไทย 2543, 1984;184.
118. Nigam SS, Rao TS. Efficacy of some Indian essential oils against thermophilic fungi and Penicillium species. Int Congr Essent Oils, (Pap.) 1977;7:485-7.
119. Saju KA, Venugopal MN, Mathew MJ. Antifungal and insect-repellent activities of essential oil of turmeric (Curcuma longa L.). Curr Sci 1998;75(7):660-2.
120. Chichompoo W, Gristsanapan W, Wuthiudomlert M, Luanratana O. Antimicrobial activities of turmeric oil from Curcuma longa Linn. rhizomes. Ann Res Abst, Mahidol Univ (Jan 1 Dec 31 2001) 2002;29:188.
121. Rath CC, Dash SK, Mishra RK, Ramachandraiah OS. A comparative analysis of invitro antifungal activity of pure and fractionally. Indian Drugs 2002;39(1):18-22.
122. Pitakvongsaporn P, Gritsanapan W, Wuthi-Udomlert M, Krisadapong P. Antimicrobial activities of turmeric cream. Annual Research Abstracts, Mahidol Univ (Jan 1 - Dec 31, 2000) 2001;28:179.
123. อัมพวัน อภิสริยะกุล, อักษรากร คำมาสุข, นงนุช วนิตย์ธนาคม. ผลของน้ำมันขมิ้นชันต่อเชื้อราที่ก่อให้เกิดโรคกลาก. เชียงใหม่เวชสาร 2000;39(3):10.
124. Apisariyakul A, Vanittanakom N, Buddhasukh D. Antifungal activity of turmeric oil extracted from Curcuma longa (Zingiberaceae). J Ethnopharmacol 1995;49(3): 163-9.
125. Behura C, Ray P, Rath CC, Mishra RK, Ramachandraiah OS, Charyulu JK. Antifungal activity of essential oils of Curcuma longa against 5 rice pathogens in vitro. J Essent Oil-Bear Plants 2000;3(2):79-84.
126. Banerjee A, Nigam SS. Antifungal efficacy of the essential oils derived from the various species of the genus Curcuma Linn. J Res Ind Med Yoga&Homeo 1978;13: 2.
127. Rath CC, Dash SK, Mishra RK, Charyula JK. Comparative note on antimycotic activity of turmeric leaf essential oil against Candida albicans and Cryptococcus neoformans. J Essent Oil-Bears Plants 1999;2(2):82-90.
128. Sookkhee S, Krisanaprakonkij S, Chatmahamongkol W, et al. Antifungal activity of Curcuma longa grown in Thailand. The 3rd World Congress On Medicinal Plant and Aromatic Plants for Human Welfare, Chiang Mai, Thailand, 3-7 Feb 2003:449.
129. อัมพวัน อภิสริยะกุล. การวิจัยและพัฒนาน้ำมันขมิ้นที่สกัดจากขมิ้นชัน เพื่อช่วยเหลือผู้ป่วยที่ติดเชื้อเอดส์. รายงานการวิจัย สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ 2000.
130. Giang TS. Study on chemical components and separation of curcumin from rhizome Curcuma longa. Tap Chi Duoc Hoc 2002;(1):15-7.
131. Roth GN, Chandra A, Nair MG. Novel bioactivities of Curcuma longa Constituents. J Nat Prod 1998;61(4):542-5.
132. Vaijayanthimala J, Anandi C, Udhaya V, Pugalendi KV. Anticandidal activity of certain south Indian medicinal plants. Phytother Res 2000;14(3):207-9.
133. Achararit C, Panyayong W, Ruchatakomut E. Inhibitory action of some Thai herbs to fungi. Undergraduate Special Project Report 1983:13pp.
134. Mehmood Z, Ahmad I, Mohammad F, Ahmad S. Indian medicinal plants: a potential source for anticandidal drugs. Pharmaceutical Biol 1999;37(3):237-42.
135. Conner DE, Beuchat LR. Inhibitory effects of plant oleoresins on yeast. Interact Food Proc Int Iums-Icfmh Symp 12th 1984;1983:447-51.
136. Dhar ML, Dhar MM, Dhawan BN, Mehhrota BN, Ray C. Screening of Indian plants for biological activity: part I. Indian J Exp Biol 1968;6:232-47.
137. Somchit MN, Zuraini A, Bustamam AA, Somchit N, Sulaiman MR, Noratunlina R. Protective activity of turmeric (Curcuma longa) in paracetamol-induced hepatotoxicity in rats. International Journal Of Pharmacology 2005;1(3):252-6.
138. Phatvej W, Thubthimthed S, Khayungarnnawee A, Suntorntanasat T. Choleretic and antihepatitis effects of Curcuma longa linn. and Ipomoea aquatica forsk. crude extracts. Thai J Pharm Sci 2004;28(Suppl):26.
139. Naik RS,Mujumdar AM,Ghaskadbi S. Protection of liver cells from ethanol cytotoxicity by curcumin in liver slice culture in vitro. J Ethnopharmacol 2004;95:31-7.
140. Song EK, Cho H, Kim JS, et al. Diarylheptanoids with free radical scavenging and hepatoprotective activity in vitro from Curcuma longa. Planta Med 2001;67(9):876-7.
141. Subramanian L,Selvam R. Prevention of CCl4-induced hepatotoxicity by aqueous extract of turmeric. Nutr Res (NY) 1999;19(3):429-41.
142. Kiso Y, Suzuki Y, Watanabe N, Oshima Y, Hikino H. Antihepatotoxic principles of Curcuma longa rhizomes. Planta Med 1983;49:185-7.
143. Azuine MA,Kayal JJ,Bhide SV. Protective role of aqueous turmeric extract against mutagenicity of direct-acting carcinogens as well as benzo[a]pyrne-induced genotoxicity and carcinogenicity. J Cancer Res Clin Oncol 1992;118(6):447-52.
144. Egan ME, Pearson M, Weiner SA, et al. Curcumin, a major constituent of turmeric, corrects cystic fibrosis defects. Science (Washington, DC, United States) 2004;304(5670):600-2.
145. Kolpe U, Ramaswamy V, Satish Rao BS, Nagabhushan M. Turmeric and curcumin prevents the formation of mutagenic maillard reaction products. International congress series 2002;1245:327-34.
146. บังอร ศรีพานิชกุลชัย. การศึกษาฤทธิ์กลายพันธุ์และฤทธิ์ต้านการกลายพันธุ์ของพืชสมุนไพร. รายงานการวิจัย สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ 1995.
147. Ramos A, Visozo A, Piloto J, Garcia A, Rodrigues CA, Rivero R. Screening of antimutagenicity via antioxidant activity in cuban medicinal plants. J Ethnopharmacol 2003;87:241-6.
148. Jayaprakasha GK, Jena BS, Negi PS,Sakariah KK. Evaluation of antioxidant activities and antimutagenicity of turmeric oil: a byproduct from curcumin production. Zeitschrift Fuer Naturforschung, C: Journal Of Biosciences 2002;57(9/10):828-35.
149. Klungsupya P, Limsiriwong P, Salaitanawatwong P. Phenolics prevent oxidative DNA damage in TK6 human lymphoblastoid using the comet. The 20th Congress Of Federation Of Asian Pharmaceutical Associations (FAPA), Bangkok Thailand, Nov. 30 - Dec 3, 2004;175.
150. Premkumar K, Kavitha S, Santhiya ST, Ramesh A. Interactive effects of saffron with garlic and curcumin against cyclophosphamide induced genotoxicity in mice. Asia Pac J Clin Nutr 2004;13(3):292-4.
151. Gujral ML, Chowdhury NK, Saxena PN. Effect of indigenous remedies on the healing of wounds and ulcers. Jima 1953;22(7):273-6.
152. Nguyen LMT, Dang VG, Le TS. Formulation and optimization of the recipe of Centella asiatica and Curcuma longa cream. Tap Chi Hoa Hoc 2001;1:15-8.
153. สมพร อาจริยะกุล สุจินต์ ศรศรีวิชัย ดารณี ยิ่งพิศิษฐ์. การใช้ขมิ้นชันรักษาโรคผิวหนังพุพองในผู้ป่วยเด็ก. รายงานการวิจัยทุนวิจัยสมุนไพรกับสาธารณสุขมูลฐาน 2529:1-62.
154. อรัญญา มโนสร้อย และคณะ. การพัฒนาตำรับครีมป้ายปากที่มีส่วนผสมของขมิ้นชัน. รวมบทคัดย่องานวิจัยการแพทย์แผนไทยและทิศทางการวิจัยในอนาคต, สถาบันการแพทย์แผนไทย,2543 2000;45-6.
155. Egan ME, Pearson M, Weiner SA, et al. Curcumin, a major constituent of turmeric, corrects cystic fibrosis defects. Science (Washington, DC, United States) 2004;304(5670):600-2.
156. Prucksunand C, Petchroungrong B, Somanas S, Prucksunand P. Blocking effect of turmeric jucie (Curcuma longa linn.) on the action potential of isolated frog sciatic nerve. Ann Res Abst, Mahidol Univ 2000;27:306.
157. Charunruangterakul N, Lertkowit N, Kengthong S, Tantisira MH. Evaluation of local anesthetic effect of tumeric extract. Thai J Pharm Sci 2005;29(Suppl):124.
158. Supniewski JV, Hano J. The pharmacological action of phenylethylcarbinol and p-toluylmethylcarbinol. Bull Intern Acad Polon Sci Classe Med 1935;573-89.
159. Yao H,Yang X. Manufacture of toothpaste containing zinc phytate and Curcuma longa extracts for removing smoking stains and dental calculi. Faming Zhuanli Shenqing Gongkai Shuomingshu CN 1593376 2005;8pp.
160. Zhang J, Zhang Y, Wang M. Medicine for preventing tumour. Faming Zhuanli Shenqing Gongkai Shuomingshu CN 1552435 2004.
161. Qureshi S, Shah AH, Ageel AM. Toxicity studies on Alpinia galanga and Curcuma longa. Planta Med 1992;58(2): 124-7.
162. Bhavani Shankar TN, Shantha NV, Ramesh HP, Murthy IAS, Murthy VS. Toxicity studies on turmeric (Curcuma longa). Acute toxicity studies in rats, guinea pigs & monkeys. Indian J Exp Biol 1979;18:73-5.
163. Miquel J, Martinez M, Diez A, et al. Effects of turmeric on blood and liver lipoperoxide levels of mice: lack of toxicity. AGE (Chester Pa) 1995;18(4):171-4.
164. Bille N, Larsen JC, Hansen EV, et al. Subchronic oral toxicity of turmeric oleoresin in pigs. Food Chem Toxicol 1985;23(11):967-73.
165. National Toxicology Program. NTP technical report on the toxicology and carcinogenesis studies of turmeric oleoresin (CAS No. 8024-37-1) (Major Component 79%-85% curcumin. CAS No. 458-37-7) in F344/N rats and B6C3F1 mice (feed studies). Report 1993.
166. Sittisomwong N, et al. Acute and subchronic toxicity of turmeric. Bull Depart Med Sci 1990;32(3):101-11.
167. Sambaiah K, Ratankumar S, Kamanna VS, Satyanarayana MN, Rao MVL. Influence of turmeric and curcumin on growth blood constituents and serum enzymes in rats. J Food Sci Technol 1982;19(5):187-90.
168. Prucksunand C, Wimolwattanapun S, Nilvises N, Prijavudhi A, Wannavirakul B. Effects of the long turmeric (Curcuma longa Linn.) on blood chemistry before and after four week period of treatment. Ann Res Abstr and Bibliography of Non formal publication, Mahidol Univ 1987;14:159.
169. Sharma RA, McLelland HR, Hill KA, et al. Pharmacodynamic and pharmacokinetic study of oral Curcuma extract in patients with colorectal cancer. Clin Cancer Res 2001;7(7):1894-900.
170. Krishnamoorthy M, Abdul Rahiman M. Cytogenetic effects of curcumin salt on the miotic chromosomes of Poecilocera picta. J Environ Biol 1987;8(1):11-24.
171. Ramaprasad C, Sirsi M. Observations on the pharmacology of Curcuma longa. Indian J Physiol Pharmacol 1957;1:136-43.
172. Mahmoud I, Alkofahi A, Abdelaziz A. Mutagenic and toxic activities of several spices and some Jordanian medicinal plants. Int J Pharmacog 1992;30(2):81-5.
173. Shashikanth KN, Hosono A. In vitro mutagenicity of tropical spices to streptomycin dependent strains of Salmonella typhimurium TA98. Agr Biol Chem 1986;50(11):2947-8.
174. Rockwell P, Raw I. A mutagenic screening of various herbs, spices, and food additives. Nutr Cancer 1979;1:10- 5.
175. Chang IM, Guest IC, Lee-Chang J, et al. Assay of potential mutagenicity and antimutagenicity of Chinese herbal drugs by using SOS chromotes (E. Coli PQ37) and SOS UMU test (S. typhimurium TA1535/ PSK 1002). Proc First Korea-Japan Toxicology Symposium Safety Assessment of Chemicals in vitro 1989:133-45.
176. Ungsurungsie M, Suthienkul O, Paovalo C. Mutagenicity screening of popular Thai spices. Food Chem Toxicol 1982;20:527-30.
177. Yamamoto H, Mizutani T, Nomura H. Studies on the mutagenicity of crude drug extracts. I. Yakugaku Zasshi 1982;102:596-601.
178. Nagabhushan M, Bhide SV. Nonmutagenicity of curcumin and its antimutagenic action versus chili and capsaicin. Nutr Cancer 1986;8(3):201-10.
179. Sivaswamy SN, Balachandran B, Balanehru S, Sivaramakrishnan VM. Mutagenic activity of South Indian food items. Indian J Exp Biol 1991;29(8):730-7.
180. Jensen NJ. Lack of mutagenic effect of turmeric oleoresin and curcumin in the Salmonella/mammalian microsome test. Mutat Res 1982;105(6):393-6.
181. Shah RG, Netrawali MS. Evaluation of mutagenic activity of turmeric extract containing curcumin, before and after activation with mammalian cecal microbial extract or liver microsomal fraction, in the Ames Salmonella test. Bull Environ Contam Toxicol 1988;40(3):350-7.
182. Vijayalaxmi. Genetic effects of turmeric and curcumin in mice and rats. Mutat Res 1980;79(2):125-32.
183. Garg SK. Effect of Curcuma longa on fertility in female albino rats. Bull P.G.I. 1971;5:178.
184. Garg SK. Effect of Curcuma longa (Rhizomes) on fertility in experimental animals. Planta Med 1974;26:225-7.
185. Deshpande SS, Lalitha VS, Ingle AD, Raste AS, Gadre SG, Maru GB. Subchronic oral toxicity of turmeric and ethanolic turmeric extract in female mice and rats. Toxicol Lett 1998;95(3):183-93.
186. Liao Jw, Tsai Sj, Wang Sc, Hwang JS. Safety evaluation of turmeric (Curcuma longa l.) Powder via oral gavage for 28 days in rats. Zhiwu Baohu Xuehui Huikan 2003;45(3):237-55.
187. Chavalittumrong P, Chivapat S, Rattanajarasroj S, Punyamong S, Chuthaputti A, Phisalaphong C. Chronic toxicity study of curcuminoids in rats. Songklanakarin J Sci Technol 2002;24(4):633-47.
188. เชษฐา. สมุนไพรในชีวิตประจำวัน. กรุงเทพฯ: พีแอลการพิมพ์, 2525, หน้า 82.
189. พระภิกษุสุเทพ แพทอง. แบบสัมภาษณ์ผู้ใช้โดยโครงการสมุนไพรเพื่อการพึ่งตนเอง.